Giải Câu hỏi trang 55 Chuyên đề Địa lí 12

Gợi ý trả lời

Phân tích tác động của làng nghề đến kinh tế – xã hội và tài nguyên, môi trường ở nước ta

Làng nghề có vai trò quan trọng trong phát triển đất nước, song bên cạnh những tác động tích cực cũng nảy sinh nhiều tác động tiêu cực. Có thể phân tích theo hai nhóm tác động sau:

a) Tác động đến kinh tế – xã hội

*Tác động tích cực:*

- Góp phần thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu kinh tế ở nông thôn theo hướng tăng tỉ trọng công nghiệp – tiểu thủ công nghiệp và dịch vụ, giảm tỉ trọng nông nghiệp; đẩy nhanh quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp, nông thôn.
- Tạo việc làm và tăng thu nhập cho lao động nông thôn, tận dụng được thời gian nông nhàn, thu hút cả lao động tại chỗ và lao động từ nơi khác đến, góp phần xóa đói giảm nghèo, nâng cao chất lượng cuộc sống.
- Tạo ra khối lượng hàng hóa đa dạng phục vụ tiêu dùng trong nước và xuất khẩu, mang lại nguồn thu ngoại tệ, đóng góp vào giá trị sản xuất công nghiệp và GDP.
- Góp phần giữ gìn và phát huy các giá trị văn hóa truyền thống của dân tộc (kĩ thuật, bí quyết nghề, sản phẩm thủ công mang bản sắc), đồng thời gắn với phát triển du lịch làng nghề.
- Thúc đẩy phát triển kết cấu hạ tầng (giao thông, điện, dịch vụ…) và các hoạt động kinh tế khác ở nông thôn, hạn chế bớt tình trạng di cư tự do ra đô thị.

*Tác động tiêu cực:*

- Nhiều làng nghề quy mô nhỏ, công nghệ, thiết bị lạc hậu, sản xuất manh mún, tự phát nên năng suất, chất lượng và sức cạnh tranh của sản phẩm còn hạn chế, thị trường thiếu ổn định.
- Phát sinh các vấn đề xã hội: điều kiện lao động chưa bảo đảm, ảnh hưởng đến sức khỏe của người lao động và cộng đồng dân cư do ô nhiễm; chênh lệch giàu – nghèo, một số tệ nạn có thể nảy sinh.

b) Tác động đến tài nguyên, môi trường

*Tác động tích cực:*

- Khai thác, sử dụng hiệu quả các nguồn nguyên liệu tại chỗ (nông sản, lâm sản, khoáng sản phi kim loại…), tận dụng nguồn lực của địa phương để tạo ra sản phẩm.

*Tác động tiêu cực (là chủ yếu):*

- Phần lớn làng nghề xen lẫn trong khu dân cư, công nghệ sản xuất lạc hậu, hầu như không có hệ thống xử lí chất thải, nên gây ô nhiễm môi trường nghiêm trọng:
+ Ô nhiễm nước do nước thải chứa hóa chất, phẩm nhuộm, chất hữu cơ… (làng nghề dệt nhuộm, chế biến lương thực – thực phẩm, tái chế…).
+ Ô nhiễm không khí do khói, bụi, khí thải, mùi (làng nghề gốm sứ, vật liệu xây dựng, tái chế kim loại, nhựa…).
+ Ô nhiễm đất và chất thải rắn do phế liệu, xỉ than, bùn thải tồn đọng.
+ Nhiều nơi còn phát sinh tiếng ồn, nhiệt ảnh hưởng tới môi trường sống.
- Việc khai thác nguyên liệu quá mức, thiếu quy hoạch có thể làm cạn kiệt, suy giảm tài nguyên (đất, nước, khoáng sản, rừng…).

Kết luận: Làng nghề có vai trò lớn trong phát triển kinh tế – xã hội nông thôn (chuyển dịch cơ cấu kinh tế, tạo việc làm, tăng thu nhập, giữ gìn văn hóa, phát triển du lịch), nhưng đang gây sức ép lớn, làm ô nhiễm và suy giảm tài nguyên, môi trường. Vì vậy cần phát triển làng nghề theo hướng bền vững: đổi mới công nghệ, quy hoạch tập trung, xử lí chất thải và gắn với bảo vệ môi trường.