Giải Câu hỏi 4 trang 27 Chuyên đề Hoá học 12

Lời giải

Quy trình sản xuất gốm ở Việt Nam gồm nhiều công đoạn nối tiếp nhau, trong đó Hình 5.5 minh họa ba công đoạn quan trọng là tạo hình, tráng men và nung. Có thể trình bày đầy đủ như sau:

Chuẩn bị nguyên liệu (xử lí đất): Nguyên liệu chính là đất sét (cao lanh). Đất sét được làm sạch, loại bỏ tạp chất, ngâm – nhào (lọc, ủ) với nước để tạo thành khối đất dẻo, mịn và đồng nhất, bảo đảm độ dẻo cần thiết cho việc tạo hình.

a) Tạo hình (Hình 5.5a): Người thợ dùng khối đất sét dẻo đặt lên bàn xoay và dùng tay vuốt, nặn để tạo dáng sản phẩm (bình, lọ, bát, đĩa…). Ngoài vuốt tay trên bàn xoay, có thể tạo hình bằng khuôn (đổ rót hồ, in khuôn). Sau khi tạo hình, sản phẩm (gọi là "mộc") được phơi/sấy cho khô bớt nước, có thể cắt gọt, trang trí, vẽ hoa văn trên bề mặt.

b) Tráng men (Hình 5.5b): Sản phẩm mộc đã khô được phủ một lớp men (hỗn hợp gồm các oxide như $SiO_2$, oxide kim loại tạo màu…) bằng cách nhúng, phun hoặc quét. Lớp men tạo cho sản phẩm bề mặt nhẵn bóng, màu sắc đẹp, chống thấm nước và tăng độ bền cho sản phẩm sau khi nung.

c) Nung (Hình 5.5c): Các sản phẩm gốm mộc (đã tráng men) được xếp vào lò và nung ở nhiệt độ cao (khoảng $1000\,^{\circ}C$ đến hơn $1200\,^{\circ}C$). Ở nhiệt độ cao, các phản ứng hóa học xảy ra làm đất sét kết khối rắn chắc, đồng thời men chảy ra phủ đều, tạo lớp thủy tinh bóng đẹp trên bề mặt. Sau khi nung và để nguội, thu được sản phẩm gốm hoàn chỉnh, cứng, bền, không thấm nước.

Hoàn thiện – phân loại sản phẩm: Sản phẩm sau nung được kiểm tra, loại bỏ sản phẩm lỗi, phân loại và đóng gói đưa ra thị trường.

Như vậy, ba công đoạn trong Hình 5.5 (tạo hình → tráng men → nung) là các công đoạn cốt lõi, nằm trong quy trình chung: xử lí nguyên liệu → tạo hình → phơi/sấy → tráng men → nung → hoàn thiện sản phẩm.

Đáp số