Giải Mở đầu trang 24 Chuyên đề Lịch sử 12

Gợi ý trả lời

Mở đầu – Chuyên đề 2: Nhật Bản: Hành trình lịch sử từ năm 1945 đến nay (trang 24)

a) Sự phát triển "thần kì" của kinh tế Nhật Bản

- Sau Chiến tranh thế giới thứ hai, Nhật Bản là nước bại trận, bị tàn phá nặng nề, mất hết thuộc địa, kinh tế kiệt quệ, lạm phát cao, thiếu lương thực và nguyên liệu.
- Nhờ những cải cách dân chủ và viện trợ, kinh tế Nhật dần phục hồi; đến khoảng năm 1952 đã đạt mức trước chiến tranh.
- Từ năm 1952 đến năm 1973, kinh tế Nhật Bản phát triển "thần kì": tốc độ tăng trưởng cao, trung bình khoảng 10%/năm trong những năm 1960.
- Đến đầu những năm 70 của thế kỉ XX, Nhật Bản vươn lên trở thành nền kinh tế lớn thứ hai thế giới (sau Mỹ) trong thế giới tư bản, trở thành một trong ba trung tâm kinh tế – tài chính lớn của thế giới (cùng với Mỹ và Tây Âu).
- Khoa học – kĩ thuật, công nghiệp (ô tô, điện tử, đóng tàu…) phát triển mạnh; đời sống nhân dân được nâng cao rõ rệt.

b) Nguyên nhân dẫn đến sự phát triển "thần kì"

- Con người được coi là vốn quý nhất, là nhân tố quyết định hàng đầu; người lao động Nhật Bản có trình độ, cần cù, tiết kiệm, kỉ luật và gắn bó với công ty.
- Vai trò lãnh đạo, quản lí có hiệu quả của Nhà nước và sự năng động của các công ti Nhật Bản.
- Áp dụng thành công những thành tựu khoa học – kĩ thuật hiện đại để nâng cao năng suất, chất lượng, hạ giá thành sản phẩm.
- Chi phí cho quốc phòng thấp (không quá 1% GDP) nên có điều kiện tập trung vốn đầu tư cho phát triển kinh tế.
- Tận dụng tốt các yếu tố bên ngoài: viện trợ của Mỹ, các đơn đặt hàng trong Chiến tranh Triều Tiên và Chiến tranh Việt Nam ("ngọn gió thần"), nguồn nguyên liệu và thị trường thế giới…

c) Những chuyển biến nổi bật về kinh tế, xã hội Nhật Bản từ năm 1973 đến nay

- Về kinh tế:
- Năm 1973, do tác động của cuộc khủng hoảng năng lượng (khủng hoảng dầu mỏ), kinh tế Nhật Bản lâm vào suy thoái, tốc độ tăng trưởng giảm sút, xen kẽ những giai đoạn phục hồi và suy thoái.
- Những năm 80 của thế kỉ XX, Nhật Bản vươn lên thành siêu cường tài chính số một thế giới, là chủ nợ lớn nhất và có dự trữ vàng, ngoại tệ lớn.
- Từ đầu thập niên 90, "kinh tế bong bóng" sụp đổ, Nhật Bản bước vào thời kì suy thoái kéo dài ("thập niên mất mát"); tuy vậy vẫn là một trong những trung tâm kinh tế – tài chính hàng đầu thế giới, đi đầu về khoa học – công nghệ.
- Về xã hội:
- Mức sống cao, xã hội ổn định, giáo dục và phúc lợi phát triển.
- Nổi lên những vấn đề mới: già hóa dân số, tỉ lệ sinh thấp, thiếu hụt lao động, áp lực công việc, cùng những hệ quả của quá trình đô thị hóa và công nghiệp hóa (ô nhiễm môi trường).

*(Đây là câu hỏi mở phần Mở đầu, nhằm huy động hiểu biết đã có; HS chia sẻ theo ý trên, không có "đáp số" tính toán.)*