Giải Câu hỏi 2 trang 11 Chuyên đề Lịch sử 12

Gợi ý trả lời

Mở đầu: Tín ngưỡng thờ cúng tổ tiên và thờ Quốc Tổ Hùng Vương là hai loại hình tiêu biểu, giàu bản sắc nhất trong đời sống tín ngưỡng của người Việt. Qua thực hành, trải nghiệm thực tế (về nhà thắp hương bàn thờ gia tiên, tham dự ngày giỗ, đi lễ Đền Hùng…) kết hợp với thông tin, tư liệu trong mục, có thể trình bày như sau:

a) Tín ngưỡng thờ cúng tổ tiên

- *Nguồn gốc:* Ra đời rất sớm, bắt nguồn từ quan niệm "vạn vật hữu linh" và niềm tin của người Việt rằng con người có linh hồn, khi mất đi linh hồn vẫn tồn tại và dõi theo, phù hộ cho con cháu. Gắn với truyền thống coi trọng gia đình, dòng họ, lòng biết ơn công sinh thành, dưỡng dục của ông bà, cha mẹ ("uống nước nhớ nguồn", "chim có tổ, người có tông"). Đây là tín ngưỡng phổ biến nhất, hiện diện trong hầu hết mọi gia đình người Việt.

- *Biểu hiện thực hành:*
+ Lập bàn thờ gia tiên đặt nơi trang trọng nhất trong nhà, trên có bài vị, bát hương, di ảnh, đồ thờ.
+ Thường xuyên hương khói, dâng lễ vật; con cháu thắp hương khấn vái vào các dịp quan trọng (mùng Một, ngày Rằm, Tết Nguyên đán, các dịp vui – buồn của gia đình).
+ Tổ chức ngày giỗ (kị nhật) để tưởng nhớ người đã khuất; con cháu tụ họp, làm cỗ dâng cúng.
+ Ở quy mô dòng họ có nhà thờ họ, gia phả, ngày giỗ tổ của dòng họ.

- *Giá trị nhân văn:* Giáo dục đạo lí "uống nước nhớ nguồn", lòng hiếu thảo, biết ơn tổ tiên; gắn kết các thành viên trong gia đình, dòng họ; gìn giữ gia phong, nền nếp, truyền thống tốt đẹp qua các thế hệ; góp phần ổn định và phát triển xã hội.

b) Tín ngưỡng thờ Quốc Tổ Hùng Vương

- *Nguồn gốc:* Là sự mở rộng, nâng tín ngưỡng thờ cúng tổ tiên từ phạm vi gia đình, dòng họ lên phạm vi quốc gia, dân tộc. Bắt nguồn từ truyền thuyết Lạc Long Quân – Âu Cơ và "bọc trăm trứng", từ đó người Việt cùng chung cội nguồn "con Rồng cháu Tiên", coi các Vua Hùng là tổ tiên chung đã có công dựng nước Văn Lang. Hình thành và phát triển lâu đời, trung tâm là vùng Đền Hùng (Phú Thọ).

- *Biểu hiện thực hành:*
+ Xây dựng, tu bổ hệ thống đền thờ, mà trung tâm là Khu di tích Đền Hùng ở núi Nghĩa Lĩnh (Phú Thọ); ngoài ra còn nhiều nơi thờ Hùng Vương trên cả nước.
+ Tổ chức Giỗ Tổ Hùng Vương vào ngày 10 tháng 3 (âm lịch) hằng năm – trở thành quốc lễ ("Dù ai đi ngược về xuôi / Nhớ ngày Giỗ Tổ mùng Mười tháng Ba").
+ Thực hành dâng hương, dâng lễ vật đặc trưng (bánh chưng, bánh giầy…), rước kiệu, các nghi lễ và nhiều hoạt động văn hóa dân gian trong lễ hội Đền Hùng.

- *Giá trị nhân văn:* Khẳng định và củng cố ý thức về cội nguồn chung, tình đoàn kết, nghĩa "đồng bào" của cộng đồng các dân tộc Việt Nam; hun đúc lòng yêu nước, niềm tự hào dân tộc và tinh thần "uống nước nhớ nguồn" ở quy mô quốc gia; là biểu tượng của sự thống nhất, gắn kết dân tộc. Với giá trị tiêu biểu đó, "Tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương ở Phú Thọ" đã được UNESCO ghi danh là Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại (năm 2012).

Kết luận: Cả hai tín ngưỡng đều có chung một mạch nguồn là đạo lí "uống nước nhớ nguồn" – từ tri ân tổ tiên trong mỗi gia đình đến tri ân Quốc Tổ của cả dân tộc, góp phần hình thành, bồi đắp bản sắc văn hóa và sức mạnh đoàn kết của người Việt Nam.