Giải Câu hỏi trang 16 Chuyên đề Lịch sử 12

Gợi ý trả lời

Nho giáo du nhập vào Việt Nam và quá trình tiếp nhận, sáng tạo

Nho giáo được truyền bá vào Việt Nam từ thời Bắc thuộc, ban đầu như một công cụ của chính quyền đô hộ phương Bắc. Tuy nhiên, người Việt đã không tiếp nhận Nho giáo một cách thụ động, rập khuôn mà có sự chọn lọc, cải biến cho phù hợp với truyền thống dân tộc và điều kiện xã hội Việt Nam. Biểu hiện cụ thể như sau:

a) Tiếp nhận có chọn lọc, gắn với nhu cầu dựng nước và giữ nước
- Người Việt tiếp thu những giá trị tích cực của Nho giáo như đề cao việc học hành, tôn trọng đạo lí, trật tự, kỉ cương xã hội; coi trọng các chuẩn mực đạo đức (nhân, nghĩa, lễ, trí, tín).
- Nho giáo được vận dụng để xây dựng và củng cố bộ máy nhà nước quân chủ tập quyền, đào tạo đội ngũ quan lại thông qua chế độ khoa cử (từ thời Lý, Trần và phát triển mạnh dưới thời Lê sơ).

b) Kết hợp, dung hòa với tín ngưỡng bản địa và các tôn giáo khác
- Nho giáo không bài trừ mà cùng tồn tại, hòa hợp với tín ngưỡng thờ cúng tổ tiên, tín ngưỡng dân gian của người Việt; chữ "hiếu" của Nho giáo gắn với truyền thống "uống nước nhớ nguồn", thờ cúng ông bà, tổ tiên.
- Hình thành hiện tượng "Tam giáo đồng nguyên" (Nho – Phật – Đạo cùng tồn tại, bổ sung cho nhau), đặc biệt rõ nét dưới thời Lý – Trần.

c) Vận dụng sáng tạo tinh thần yêu nước, đề cao dân tộc
- Người Việt cải biến tư tưởng "trung quân" của Nho giáo gắn liền với "ái quốc" – lòng trung thành gắn với lợi ích quốc gia, dân tộc chứ không chỉ với một dòng họ vua.
- Đề cao tư tưởng "lấy dân làm gốc", thương dân, yên dân (tiêu biểu như tư tưởng của Nguyễn Trãi, Lê Thánh Tông), thể hiện tinh thần nhân nghĩa đậm chất Việt Nam.

d) Việt hóa về hình thức biểu đạt và giáo dục
- Nho giáo được truyền bá, giảng dạy qua hệ thống trường học, văn miếu (Văn Miếu – Quốc Tử Giám); các nhà nho Việt sáng tác thơ văn, sử học, đề ra các quy tắc ứng xử phù hợp với phong tục, tập quán người Việt.
- Nhiều giá trị Nho giáo được thể hiện bằng chữ Nôm, lồng ghép vào ca dao, tục ngữ, hương ước làng xã, trở nên gần gũi với đời sống nhân dân.

Kết luận: Sau khi được truyền bá vào Việt Nam, Nho giáo đã được người Việt tiếp nhận một cách chủ động, có chọn lọc và sáng tạo: giữ lại những giá trị phù hợp, cải biến cho hài hòa với truyền thống yêu nước, tinh thần nhân nghĩa, tín ngưỡng thờ cúng tổ tiên và điều kiện xã hội, góp phần tạo nên bản sắc văn hóa dân tộc.