Giải Bài 1 trang 29 Chuyên đề Sinh học 12

Lời giải

## Lợi ích và rủi ro của cây GMO, động vật chuyển gene so với cây trồng, vật nuôi truyền thống

Sinh vật biến đổi gene (GMO) là sinh vật được chuyển thêm gene hoặc được chỉnh sửa gene để có những đặc tính mong muốn mà cây trồng, vật nuôi truyền thống (tạo giống bằng lai tạo và chọn lọc qua nhiều thế hệ) khó hoặc không thể đạt được. Do đó chúng vừa đem lại nhiều lợi ích, vừa tiềm ẩn các rủi ro cần được cân nhắc.

### a) Lợi ích so với cây trồng, vật nuôi truyền thống

• Nâng cao năng suất và chất lượng nông sản: chuyển các gene quy định đặc tính tốt (quả to, chín chậm, hàm lượng dinh dưỡng cao…) làm tăng sản lượng và giá trị dinh dưỡng. Ví dụ: lúa "gạo vàng" được chuyển gene tổng hợp $\beta$-carotene (tiền vitamin A); cà chua chín chậm bảo quản được lâu hơn.

• Tăng khả năng chống chịu: tạo được giống kháng sâu bệnh (ví dụ cây mang gene *Bt* từ vi khuẩn *Bacillus thuringiensis* tự sinh độc tố diệt sâu), kháng thuốc diệt cỏ, chịu hạn, chịu mặn, chịu lạnh… nên có thể canh tác được trên vùng đất khó.

• Giảm chi phí và tác động môi trường trong canh tác: nhờ tự kháng sâu bệnh nên giảm lượng thuốc trừ sâu, thuốc bảo vệ thực vật phải sử dụng, tiết kiệm chi phí và hạn chế ô nhiễm.

• Ở động vật chuyển gene: vật nuôi lớn nhanh, cho nhiều thịt/sữa hơn (ví dụ cá hồi chuyển gene hormone sinh trưởng lớn nhanh gấp nhiều lần); tạo "nhà máy sinh học" sản xuất protein, dược phẩm quý (sữa chứa protein người, kháng thể…); làm mô hình nghiên cứu bệnh hoặc cung cấp mô, cơ quan cho y học.

• Chủ động và nhanh hơn chọn giống truyền thống: đưa chính xác một đặc tính mong muốn vào giống trong thời gian ngắn, thay vì phải lai và chọn lọc qua nhiều thế hệ.

###

b) Rủi ro so với cây trồng, vật nuôi truyền thống

• Với sức khỏe con người: sản phẩm biến đổi gene có thể chứa protein mới gây dị ứng hoặc có tác động lâu dài chưa được đánh giá đầy đủ; lo ngại gene kháng kháng sinh (dùng làm gene chỉ thị) có thể phát tán.

• Với môi trường và đa dạng sinh học:
- Gene chuyển có thể phát tán sang loài hoang dại hoặc giống địa phương qua thụ phấn, tạo "cỏ dại" khó kiểm soát hoặc làm thu hẹp nguồn gene tự nhiên.
- Trồng đại trà một vài giống GMO làm giảm đa dạng di truyền, đe dọa và thay thế các giống bản địa.
- Cây mang độc tố Bt hoặc kháng thuốc diệt cỏ có thể ảnh hưởng tới sinh vật không phải đối tượng (côn trùng có ích, thiên địch), đồng thời làm sâu hại và cỏ dại dần hình thành tính kháng.

• Với động vật chuyển gene: có thể gây mất cân bằng sinh thái nếu phát tán ra tự nhiên (ví dụ cá chuyển gene cạnh tranh với cá tự nhiên); phát sinh vấn đề về sức khỏe và phúc lợi của chính vật nuôi.

• Về kinh tế – xã hội và đạo đức: phụ thuộc vào giống và công nghệ của một số công ty lớn (bản quyền giống), chi phí cao; nảy sinh tranh luận về đạo đức sinh học và sự chấp nhận của xã hội với thực phẩm biến đổi gene.

### Kết luận
So với cây trồng, vật nuôi truyền thống, cây GMO và động vật chuyển gene mang lại lợi ích nổi bật về năng suất, chất lượng, khả năng chống chịu, giảm hóa chất và mở ra ứng dụng y – dược, nhưng cũng tiềm ẩn rủi ro về sức khỏe, môi trường, đa dạng sinh học và các vấn đề kinh tế – đạo đức. Vì vậy cần đánh giá an toàn sinh học chặt chẽ và quản lí, sử dụng một cách thận trọng.

Đáp số