Giải Câu hỏi trang 34 Chuyên đề Vật lí 12

Lời giải

1. Nguyên lí chụp X-quang trong y học

Chụp X-quang dựa trên khả năng đâm xuyên của tia X và sự hấp thụ tia X khác nhau của các mô trong cơ thể.

- Người ta dùng một chùm tia X chiếu xuyên qua bộ phận cần chụp của cơ thể bệnh nhân.
- Khi đi qua cơ thể, tia X bị các mô hấp thụ với mức độ khác nhau: mô càng dày, càng đặc và có nguyên tử khối lớn (như xương) thì hấp thụ tia X càng mạnh; mô mềm (cơ, mỡ, phổi chứa khí…) hấp thụ yếu nên tia X dễ truyền qua.
- Chùm tia X sau khi ra khỏi cơ thể mang theo "thông tin" về cấu trúc bên trong (vì cường độ của nó thay đổi theo mức hấp thụ tại mỗi vị trí). Chùm này được ghi lại trên phim (hoặc tấm cảm biến) đặt phía sau bệnh nhân, tạo thành ảnh của các cơ quan bên trong mà không cần phẫu thuật.

2. Vì sao trên phim chụp X-quang có chỗ đậm, chỗ nhạt khác nhau

Độ đậm – nhạt trên phim phụ thuộc vào lượng tia X tới được phim tại từng vị trí, mà điều này lại do mức hấp thụ của mô quyết định:

- Nơi tia X bị hấp thụ ít (mô mềm, vùng chứa khí): nhiều tia X truyền qua đến phim ⇒ phim bị tác dụng mạnh ⇒ sau khi rửa, chỗ đó có màu đen (đậm).
- Nơi tia X bị hấp thụ nhiều (xương, răng, vật cản kim loại): ít tia X tới được phim ⇒ phim ít bị tác dụng ⇒ chỗ đó có màu trắng (sáng, nhạt).

Như vậy, sự khác nhau về khả năng hấp thụ tia X của các mô tạo nên các vùng đậm – nhạt trên phim, giúp phân biệt được xương với mô mềm và phát hiện các bất thường bên trong cơ thể.

3. Một số ưu và nhược điểm của chụp X-quang

*Ưu điểm:*
- Cho hình ảnh bên trong cơ thể nhanh, đơn giản, chi phí thấp.
- Không cần phẫu thuật mà vẫn quan sát được xương và một số cơ quan, giúp phát hiện gãy xương, sai khớp, tổn thương phổi, dị vật…
- Kĩ thuật phổ biến, dễ thực hiện ở nhiều cơ sở y tế.

*Nhược điểm:*
- Tia X là bức xạ ion hóa, có hại cho cơ thể nếu chiếu liều cao hoặc chụp nhiều lần; cần che chắn và hạn chế liều, thận trọng với phụ nữ có thai và trẻ em.
- Ảnh là ảnh "chồng" hai chiều của các lớp mô, nên khó phân biệt rõ các mô mềm có mức hấp thụ gần nhau và dễ bị các cơ quan che khuất nhau.

Đáp số