Sách giáo khoa Giáo dục công dân 9

Giải Khám phá 1 trang 11 SGK Giáo dục công dân 9

Bài 2. Khoan dung   Gợi ý trả lời

Đề bài

NGỮ LIỆU: 1. Trải qua 10 năm (1418 – 1427), cuộc kháng chiến chống quân Minh do Bình Định vương Lê Lợi lãnh đạo đã giành thắng lợi, kết thúc bằng Hội thề Đông Quan. Tướng giặc Vương Thông cùng 10 vạn quân sĩ nhà Minh thề trước núi sông Việt Nam phải thực lòng chấm dứt chiến tranh, rút quân về nước. Căm thù quân Minh đã gây nhiều tội ác cho nhân dân, các tướng lĩnh liền cùng nhau tới khuyên vua nên giết bọn chúng. Vua trả lời rằng: "Trả thù báo oán là chuyện thường tình của mọi người, nhưng không thích giết người là bản tâm của bậc nhân đức. Vả lại, người ta đã hàng mà mình lại giết thì là điềm xấu không gì lớn bằng. Nếu cốt để hả nỗi căm giận trong chốc lát mà mang tiếng với muôn đời là giết kẻ đã hàng, thì chi bằng tha mạng sống cho ức vạn người, để dập tắt mối chiến tranh cho đời sau, sử xanh ghi chép tiếng thơm muôn đời, há chẳng lớn lao sao?". Vua bèn hạ lệnh: "Cánh đường thuỷ, cấp 500 chiếc thuyền, cho Phương Chính, Mã Kỳ lãnh nhận. Cánh đường bộ, cấp lương thảo, cho Sơn Thọ, Hoàng Phúc lãnh nhận. Còn hơn 2 vạn người bị bắt hoặc đầu hàng và 2 vạn con ngựa thì do Mã Anh lãnh nhận... Tất cả đều tới dinh Bồ Đề lạy tạ mà về". Bọn Phương Chính vừa xúc động vừa hổ thẹn đến rơi nước mắt.
(Theo Đại Việt sử ký toàn thư, tập 2 (2003), NXB Văn hoá – Thông tin, trang 438, 439)

Khái niệm, biểu hiện và giá trị của khoan dung
Em hãy đọc các thông tin sau và trả lời câu hỏi:

a) Em hãy nêu những việc làm của Bình Định vương Lê Lợi đối với quân Minh. Những việc làm đó thể hiện truyền thống nào của dân tộc Việt Nam? Nêu ý nghĩa của những việc làm đó.

b) Em hãy tìm những chi tiết thể hiện lòng khoan dung của Bác Hồ trong thông tin 2 và nêu ý nghĩa của lòng khoan dung đó.

c) Theo em, thế nào là lòng khoan dung? Hãy nêu những biểu hiện và ý nghĩa của lòng khoan dung trong cuộc sống.

Gợi ý trả lời

a) Những việc làm của Bình Định vương Lê Lợi đối với quân Minh

- Khi các tướng lĩnh căm thù, khuyên vua nên giết hết quân Minh đã đầu hàng, Lê Lợi không đồng ý mà quyết định tha mạng sống cho hàng vạn quân giặc.
- Vua còn cấp thuyền (500 chiếc) cho cánh quân đường thuỷ, cấp lương thảo cho cánh quân đường bộ, cấp ngựa để quân Minh được an toàn rút về nước.
- Lê Lợi đối xử khoan hồng, độ lượng với kẻ thù đã quy hàng, mở cho chúng con đường sống thay vì trả thù, báo oán.

*Những việc làm đó thể hiện truyền thống:* khoan dung, nhân nghĩa, yêu chuộng hoà bình của dân tộc Việt Nam.

*Ý nghĩa:*
- Thể hiện tấm lòng nhân đức, bao dung, độ lượng của Lê Lợi và của dân tộc ta — "lấy đại nghĩa thắng hung tàn, lấy chí nhân thay cường bạo".
- Dập tắt mối chiến tranh cho đời sau, tránh được cảnh binh đao, giữ gìn hoà hiếu lâu dài giữa hai nước.
- Để lại tiếng thơm muôn đời trong sử sách, khiến ngay cả tướng giặc (bọn Phương Chính) cũng phải xúc động, hổ thẹn mà rơi nước mắt — làm cảm phục lòng người.

b) Những chi tiết thể hiện lòng khoan dung của Bác Hồ (thông tin 2) và ý nghĩa

*Những chi tiết thể hiện lòng khoan dung của Bác Hồ:*
- Bác luôn độ lượng, vị tha với mọi người, không chấp nhặt những lỗi lầm, thiếu sót của cán bộ, chiến sĩ và nhân dân.
- Bác tin tưởng, cảm hoá con người bằng tình thương và lẽ phải, tạo điều kiện để những người mắc lỗi có cơ hội sửa chữa, tiến bộ.
- Với kẻ thù xâm lược, Bác vẫn phân biệt rõ nhân dân lao động các nước với bọn thực dân, đế quốc; đối xử nhân đạo với tù binh, hàng binh.

*Ý nghĩa của lòng khoan dung đó:*
- Giúp cảm hoá được con người, khơi dậy ở họ những điều tốt đẹp, khiến họ tự nguyện sửa chữa và một lòng đi theo cách mạng.
- Tạo nên sức mạnh đoàn kết, gắn bó trong nhân dân và bạn bè quốc tế.
- Thể hiện và lan toả truyền thống nhân ái, khoan dung cao đẹp của dân tộc Việt Nam, làm cho nhân dân và bạn bè thế giới thêm kính yêu, cảm phục Bác.

c) Thế nào là lòng khoan dung? Biểu hiện và ý nghĩa

*Khái niệm:* Khoan dung là rộng lòng tha thứ. Người có lòng khoan dung luôn tôn trọng và thông cảm với người khác; biết tha thứ cho người khác khi họ hối hận và sửa chữa lỗi lầm.

*Biểu hiện của lòng khoan dung:*
- Tha thứ cho lỗi lầm của người khác khi họ biết hối hận, sửa chữa.
- Tôn trọng, chấp nhận sự khác biệt của người khác về cá tính, sở thích, thói quen; không cố chấp, hẹp hòi, định kiến.
- Lắng nghe, thấu hiểu, cảm thông; đối xử chân thành, cởi mở, nhẹ nhàng, không thành kiến với mọi người.

*Ý nghĩa của lòng khoan dung trong cuộc sống:*
- Đối với bản thân: giúp mỗi người sống thanh thản, được mọi người yêu mến, tin cậy và có nhiều bạn tốt.
- Đối với người khác: giúp người mắc lỗi có cơ hội sửa chữa, trở nên tốt đẹp hơn.
- Đối với xã hội: làm cho quan hệ giữa con người với con người trở nên lành mạnh, thân ái, tốt đẹp, góp phần xây dựng xã hội hoà bình, đoàn kết; đồng thời giữ gìn và phát huy truyền thống nhân ái của dân tộc.

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.