Giải Câu hỏi 1 trang 16 SGK Hoá học 12

Lời giải

a) Giống nhau về cấu tạo

Phân tử xà phòng và phân tử chất giặt rửa tổng hợp đều là những chất hoạt động bề mặt, có cấu tạo gồm hai phần (cấu tạo kiểu "lưỡng đầu"):

- Phần "đuôi" kị nước (không phân cực): là gốc hydrocarbon mạch dài R (gốc của axit béo hoặc của phân tử tổng hợp). Phần này không tan trong nước nhưng ưa dầu mỡ, hòa tan tốt vào vết bẩn dầu mỡ.
- Phần "đầu" ưa nước (phân cực): là nhóm mang điện tích âm liên kết với cation kim loại (thường là $Na^+$). Phần này tan tốt trong nước.

Nhờ cùng có một đầu ưa nước và một đuôi kị nước nên cả hai đều có khả năng giặt rửa: đuôi kị nước thấm vào vết dầu mỡ, đầu ưa nước hướng ra ngoài kéo vết bẩn phân tán vào nước rồi trôi đi.

b) Khác nhau về cấu tạo

Sự khác nhau nằm ở nhóm ưa nước (phần đầu phân cực):

- Xà phòng: là muối natri (hoặc kali) của axit béo, nhóm ưa nước là nhóm carboxylate $-COO^-Na^+$.
Công thức chung $RCOO^-Na^+$, ví dụ $C_{17}H_{35}COONa$ (natri stearate).
- Chất giặt rửa tổng hợp: là muối natri của axit sulfonic (hoặc muối của este axit sulfuric), nhóm ưa nước là nhóm sulfonate $-SO_3^-Na^+$ (hoặc sulfate $-OSO_3^-Na^+$).
Ví dụ $R-C_6H_4-SO_3^-Na^+$ (natri alkylbenzenesulfonate).

Như vậy, khác biệt cơ bản là xà phòng chứa nhóm $-COONa$, còn chất giặt rửa tổng hợp chứa nhóm $-SO_3Na$ (hay $-OSO_3Na$); phần đuôi hydrocarbon mạch dài của hai loại về bản chất giống nhau.

Đáp số