Giải Bài 3 trang 19 SGK Ngữ văn 12

Gợi ý trả lời

Xác định tình huống quan trọng nhất

Trong đoạn trích *Xuân Tóc Đỏ cứu quốc*, sự kiện trung tâm là trận đấu quần vợt giao hữu giữa quán quân Xiêm La và quần chúng Việt Nam, được tổ chức nhân dịp vua Xiêm sang thăm. Xét toàn bộ diễn biến, tình huống đóng vai trò quan trọng nhất trong việc tạo nên kịch tính và bước ngoặt là tình huống hai danh thủ quần vợt của ta là Hải và Thụ bất ngờ bị bắt giam ngay trước giờ thi đấu, khiến Xuân Tóc Đỏ được đôn lên thay thế và trở thành người "gánh" danh dự quốc gia.

Vì sao đây là tình huống then chốt

a) *Nó tạo ra bước ngoặt cho toàn bộ sự kiện.* Trước đó Xuân chỉ là một kẻ vô danh, một tay chơi quần vợt hạng xoàng đóng vai phụ. Việc hai quán quân thật bị loại khỏi cuộc chơi đã đẩy Xuân từ ngoài lề vào ngay trung tâm biến cố, biến một anh lưu manh, hạ lưu thành "đại diện" cho cả dân tộc trên đấu trường quốc tế. Số phận nhân vật và hướng đi của câu chuyện thay đổi hoàn toàn từ chính tình huống này.

b) *Nó dồn nén và làm bùng nổ kịch tính.* Tình huống đặt nhân vật vào thế "tiến thoái lưỡng nan" mang tính bi hài: một mình Xuân phải đối mặt với sức ép khổng lồ của đám đông, của báo chí, của "vận mệnh Tổ quốc", trong khi thực chất y không hề có tư cách và tài năng tương xứng. Mâu thuẫn giữa cái danh nghĩa cao cả (cứu quốc, giữ danh dự dân tộc) với bản chất tầm thường, giả dối của nhân vật được đẩy lên đến đỉnh điểm, tạo nên sự căng thẳng, hồi hộp và tiếng cười châm biếm.

c) *Tính chất của tình huống — tình huống trào phúng, đầy nghịch lí.* Đây là tình huống mang đậm tính chất hài kịch, nghịch dị (grotesque) đặc trưng của Vũ Trọng Phụng:

- Ngẫu nhiên và phi lí: một biến cố tình cờ (việc bắt giam hai danh thủ vì lí do chính trị) lại quyết định số phận của cả một "anh hùng dân tộc" — cho thấy sự lố bịch của cái xã hội "thượng lưu" đương thời, nơi giá trị con người được dựng lên bằng may rủi và trò lừa bịp.
- Đối lập gay gắt: đối lập giữa cái "đại sự quốc gia" trang trọng với cái thực chất rỗng tuếch; giữa hình ảnh "vị cứu tinh" hào nhoáng với bản chất một tên ma cà bông. Chính sự đối lập này làm bật ra tiếng cười phê phán.
- Bước ngoặt mang tính tố cáo: khi Xuân buộc phải thua để giữ "hòa hiếu" với nước bạn rồi lại biến thất bại thành chiến thắng bằng bài diễn thuyết ngụy biện, tình huống đã lột trần bản chất giả dối, tự huyễn của cả một tầng lớp và cả "phong trào" Âu hóa, "cứu quốc" hình thức.

Kết luận

Tình huống "hai danh thủ bị bắt, Xuân Tóc Đỏ được đôn lên thay" là hạt nhân nghệ thuật của đoạn trích: vừa mở nút cho bước ngoặt, vừa dồn nén kịch tính, vừa mang bản chất trào phúng — nghịch dị, qua đó Vũ Trọng Phụng châm biếm sâu cay sự lố lăng, giả dối của xã hội tư sản thành thị Việt Nam trước Cách mạng.