Giải Bài 4 trang 19 SGK Ngữ văn 12

Gợi ý trả lời

a) Phân tích nét đặc sắc của cảnh Xuân Tóc Đỏ hùng biện trước công chúng

- Tình huống giàu kịch tính và nghịch lí: Xuân Tóc Đỏ – một kẻ vô học, xuất thân hạ lưu (nhặt bóng quần, quảng cáo thuốc lậu) – lại đường hoàng đứng trên đài, đóng vai một nhà ái quốc, một anh hùng thể thao "vì danh dự Tổ quốc" mà chịu thua để giữ hòa bình. Sự chênh lệch tuyệt đối giữa bản chất thật và vai diễn tạo nên tiếng cười trào phúng sâu cay.

- Nghệ thuật hùng biện rỗng tuếch mà hiệu nghiệm: Bài diễn thuyết của Xuân chắp vá những sáo ngữ đao to búa lớn ("Hỡi công chúng!", "danh dự", "Tổ quốc", "hòa bình") nhưng hoàn toàn vô nghĩa, phi logic. Vậy mà nhờ giọng điệu hùng hồn, những cử chỉ phường tuồng, hắn vẫn chinh phục và điều khiển được đám đông – phơi bày sự nông cạn, a dua, dễ bị lừa mị của công chúng "thượng lưu".

- Bút pháp phóng đại, cường điệu: Vũ Trọng Phụng đẩy mọi chi tiết đến mức lố bịch – từ ngôn từ, điệu bộ của Xuân đến phản ứng cuồng nhiệt của đám đông (vỗ tay, hoan hô như sấm) – khiến cảnh diễn thuyết trở thành một màn hài kịch phơi bày cái "xã hội chó đểu".

- Sự tương phản giữa nội dung và hình thức: Lời lẽ vô nghĩa >< thái độ trang nghiêm; kẻ lưu manh >< tư thế vĩ nhân; sự thất bại (thua quần vợt) được "biến báo" thành hành động cao cả. Chính sự tương phản này là hạt nhân của tiếng cười châm biếm.

- Vai trò của người kể chuyện: Người kể giữ giọng khách quan, "lạnh", để mặc nhân vật tự bộc lộ, đồng thời chen vào những ghi chú trong ngoặc đơn miêu tả cử chỉ, giọng điệu, phản ứng – khiến người đọc như đang chứng kiến trực tiếp một buổi diễn, làm bật rõ tính chất "trình diễn", giả tạo của cảnh tượng.

b) Những ghi chú trong ngoặc đơn của người kể chuyện gợi liên tưởng đến thể loại nào

- Những ghi chú đặt trong ngoặc đơn (miêu tả điệu bộ, giọng nói, hành động, thái độ của Xuân và của đám đông: hoan hô, vỗ tay…) có hình thức tương tự như lời chỉ dẫn sân khấu (chỉ dẫn kịch) trong thể loại kịch (kịch bản văn học / hài kịch).

- Trong kịch, bên cạnh lời thoại của nhân vật luôn có những chú thích đặt trong ngoặc đơn hướng dẫn diễn viên về động tác, nét mặt, ngữ điệu, bối cảnh. Cách viết này biến đoạn văn thành một "màn kịch", nhấn mạnh tính chất trình diễn – lố bịch của cảnh Xuân Tóc Đỏ diễn thuyết, tăng đậm chất trào phúng cho tác phẩm.