Giải Bài 5 trang 19 SGK Ngữ văn 12

Gợi ý trả lời

Nhận xét khái quát về sự tương đồng và khác biệt giữa ngôn ngữ người kể chuyện và ngôn ngữ nhân vật trong đoạn trích *Xuân Tóc Đỏ cứu quốc*:

a) Sự tương đồng

- Cả ngôn ngữ người kể chuyện và ngôn ngữ nhân vật đều mang đậm sắc thái trào phúng, mỉa mai, châm biếm — đây là chất giọng bao trùm toàn đoạn trích. Người kể chuyện thì cường điệu, giễu nhại cảnh trao giải, cảnh đám đông cuồng nhiệt; còn nhân vật (Xuân Tóc Đỏ, các quan chức, đám đông...) qua lời nói cũng bộc lộ sự lố bịch, kệch cỡm.
- Cả hai đều sử dụng vốn từ ngữ đời thường, sinh động, có tính khẩu ngữ và pha trộn lớp từ "tân thời", nửa Tây nửa ta của xã hội thượng lưu "Âu hóa" đương thời (những từ như "quần chúng", "anh hùng cứu quốc", các sáo ngữ chính trị, thể thao...).
- Nhờ sự thống nhất ấy, hai lớp ngôn ngữ cùng phục vụ một mục đích tư tưởng: phơi bày, đả kích tính chất giả dối, kệch cỡm, "chó đểu" của xã hội tư sản thành thị lố lăng.

b) Sự khác biệt

- Ngôn ngữ người kể chuyện: là lời trần thuật ở ngôi thứ ba, đứng ở vị trí bao quát để miêu tả, bình luận. Giọng điệu tưởng như khách quan, trang trọng nhưng bên trong ẩn chứa sự giễu nhại kín đáo, sắc bén (dùng cách nói ngược, phóng đại, đặt những từ "cao quý" cạnh những điều lố bịch để tạo tiếng cười). Đây là lời của tác giả, mang quan điểm và thái độ đánh giá.
- Ngôn ngữ nhân vật: là lời đối thoại (và độc thoại) trực tiếp, được cá thể hóa theo tính cách, địa vị, trình độ từng nhân vật. Ngôn ngữ của Xuân Tóc Đỏ vừa hùng hồn, khoa trương, sáo rỗng lại vừa lộ ra sự nông cạn, hợm hĩnh; ngôn ngữ các quan chức, đám đông thì hô hào, cuồng nhiệt một cách mù quáng. Qua đó nhân vật tự bộc lộ, tự tố cáo bản chất kệch cỡm của chính mình.
- Về vai trò: người kể chuyện định hướng cách nhìn, tạo khoảng cách để mỉa mai; còn nhân vật là đối tượng bị mỉa mai, tiếng cười bật ra từ chính lời lẽ của họ.

c) Kết luận

Hai lớp ngôn ngữ tương đồng ở chất trào phúng và vốn từ đời sống nên hòa quyện, cộng hưởng làm nên tiếng cười châm biếm đặc sắc; đồng thời khác biệt ở điểm nhìn và chức năng (một bên trần thuật – bình giá, một bên tự bộc lộ tính cách). Sự kết hợp linh hoạt, đan xen ấy chính là nét độc đáo trong nghệ thuật trào phúng bậc thầy của Vũ Trọng Phụng trong *Số đỏ*.