Giải Câu hỏi trang 12 SGK Ngữ văn 12

Gợi ý trả lời

Tiếng cười trào phúng trong sáng tác văn học

Trào phúng là một khuynh hướng, một cách thức nghệ thuật dùng tiếng cười để phê phán, chế giễu, phơi bày những cái xấu xa, lố bịch, lỗi thời trong đời sống con người và xã hội. Có thể hình dung tiếng cười trào phúng qua các phương diện sau:

a) Đối tượng trào phúng

Đối tượng của tiếng cười trào phúng là những cái đáng cười, trái tự nhiên, đáng phê phán: những thói hư tật xấu, những điều giả dối, kệch cỡm, lố lăng, đạo đức giả, những cái lỗi thời, phản tiến bộ trong đời sống. Đó có thể là những loại người mang bản chất xấu xa (kẻ háo danh, hợm hĩnh, bịp bợm, cơ hội…), những hiện tượng suy đồi của xã hội, hoặc những trào lưu "Âu hóa", "văn minh" nửa vời rởm đời. Tiếng cười trào phúng hướng tới việc bóc trần bản chất thật ẩn sau cái vỏ hào nhoáng, đường bệ của đối tượng, tạo nên sự đối lập giữa cái bên ngoài và bản chất bên trong.

b) Thủ pháp trào phúng

Để gây cười và phê phán, văn học trào phúng thường sử dụng nhiều thủ pháp nghệ thuật đặc trưng:
- *Phóng đại (cường điệu)*: tô đậm, khuếch đại đến mức phi lí những nét lố bịch của đối tượng để làm bật lên cái đáng cười.
- *Tạo tình huống, chi tiết mâu thuẫn, tương phản*: đặt đối tượng vào những nghịch lí giữa danh và thực, giữa hình thức trang trọng và nội dung rỗng tuếch, giữa cái cao cả giả tạo và cái thấp hèn thật.
- *Nói mỉa, nói ngược, giễu nhại*: dùng lời khen để chê, khoác cho đối tượng những danh xưng đao to búa lớn nhằm hạ bệ, nhại lại giọng điệu, ngôn từ sáo rỗng của đối tượng.
- *Sử dụng ngôn ngữ, biệt danh, chi tiết gây cười*: những cách gọi tên, những lời lẽ, cử chỉ được lựa chọn để phơi bày sự kệch cỡm.

c) Giọng điệu trào phúng

Giọng điệu của tiếng cười trào phúng rất đa dạng và linh hoạt: có khi là giọng hài hước, vui đùa nhẹ nhàng; có khi là giọng châm biếm sắc sảo, mỉa mai chua cay; có khi là giọng đả kích mạnh mẽ, phẫn nộ. Tùy vào mức độ, tính chất của đối tượng và thái độ của người viết mà giọng điệu thay đổi, nhưng đằng sau tiếng cười ấy luôn ẩn chứa thái độ phê phán và một quan niệm về cái tốt đẹp, tiến bộ mà nhà văn hướng tới. Chính vì vậy, tiếng cười trào phúng không chỉ để mua vui mà còn mang ý nghĩa xã hội và giá trị nhân văn sâu sắc.

Liên hệ với văn bản: Trong đoạn trích *Xuân Tóc Đỏ cứu quốc* (trích *Số đỏ* – Vũ Trọng Phụng), tiếng cười trào phúng thể hiện rõ ở đối tượng (xã hội thượng lưu "Âu hóa" rởm đời, thói bịp bợm, háo danh của Xuân Tóc Đỏ và đám quan chức, trí thức nửa mùa), ở thủ pháp (phóng đại, tạo tình huống nghịch lí, giễu nhại, nói mỉa) và ở giọng điệu (châm biếm, đả kích sắc bén), qua đó phơi bày và lên án bản chất giả dối, lố lăng của xã hội đương thời.