Giải Bài 8 trang 19 SGK Ngữ văn 12

Gợi ý trả lời

Định hướng trả lời (bài nghị luận ngắn nêu suy nghĩ cá nhân)

Đây là câu hỏi mở, yêu cầu bày tỏ suy nghĩ, nên cần nêu được cách hiểu về hình ảnh, gắn với đoạn trích, rồi rút ra ý nghĩa phê phán và bài học. Có thể trình bày theo các ý sau:

a) Hiểu thế nào là trạng thái "bị thôi miên" và "lên đồng" của xã hội trong đoạn trích

- "Bị thôi miên" là trạng thái đám đông đánh mất khả năng tỉnh táo, tự chủ, không còn phân biệt được thật – giả, đúng – sai, mà bị cuốn theo một sự sắp đặt bên ngoài. "Lên đồng" là trạng thái mê cuồng tập thể: mọi người cùng hò reo, phấn khích, hành động theo cảm xúc bầy đàn chứ không theo lí trí.
- Trong đoạn trích *Xuân Tóc Đỏ cứu quốc*, cả một đám đông – từ quan khách, nhà chức trách đến quần chúng – say sưa tung hô Xuân Tóc Đỏ như một "vĩ nhân", một "anh hùng cứu quốc", chỉ vì hắn cố tình thua quần vợt để giữ "hòa bình", tránh chiến tranh với nước láng giềng. Một trò lố bịch, giả dối lại được cả xã hội trịnh trọng đón nhận và cổ vũ cuồng nhiệt.

b) Suy nghĩ, đánh giá về trạng thái đó

- Đây là bức tranh trào phúng sắc bén: xã hội "thượng lưu" thành thị buổi giao thời hiện lên như một đám đông mất phương hướng, chạy theo hình thức, danh vọng hão, dễ bị lừa mị và điều khiển. Sự lố bịch của Xuân Tóc Đỏ chính là tấm gương phản chiếu sự lố bịch, rỗng tuếch của cả một cộng đồng.
- Trạng thái "thôi miên", "lên đồng" ấy cho thấy sự tha hóa của dư luận và tâm lí đám đông: khi con người thôi suy xét độc lập, chân lí bị thay bằng những khẩu hiệu kêu vang, cái giả có thể được tôn thành cái thật, kẻ vô học vô hạnh có thể được suy tôn thành thần tượng. Đó là mảnh đất màu mỡ cho sự dối trá, mị dân và những trò bịp bợm chính trị – xã hội.
- Bằng tiếng cười châm biếm, Vũ Trọng Phụng vừa vạch trần bản chất "chó đểu" của xã hội tư sản thành thị đương thời, vừa cảnh tỉnh về sự nguy hại của tâm lí bầy đàn.

c) Liên hệ và bài học rút ra

- Hiện tượng "đám đông bị thôi miên" không chỉ có trong xã hội *Số đỏ* mà vẫn còn tính thời sự: thời nay là các "trào lưu", tin giả, thần tượng ảo, sự hùa theo trên mạng xã hội mà thiếu kiểm chứng.
- Bài học cho bản thân: cần giữ tư duy độc lập, tỉnh táo, biết hoài nghi và kiểm chứng thông tin, không a dua theo số đông; đề cao những giá trị thực chất thay vì hình thức phô trương.

*(Khi viết thành đoạn/bài hoàn chỉnh, cần có câu mở nêu vấn đề, các ý được liên kết mạch lạc và một câu kết khẳng định giá trị phê phán, thức tỉnh của đoạn trích.)*