Giải Bài 1 trang 27 SGK Ngữ văn 12

Gợi ý trả lời

Nhắc lại kiến thức (SGK Ngữ văn 12, KNTT): *Nói mỉa* là biện pháp tu từ dùng những lời lẽ bề ngoài có vẻ khen ngợi, trang trọng, đề cao nhưng thực chất hàm ý chê bai, phủ nhận, châm biếm đối tượng. Dấu hiệu thường gặp là sự tương phản, không tương xứng giữa lớp nghĩa tường minh (lời khen, từ ngữ sang trọng) và lớp nghĩa hàm ẩn (thái độ giễu cợt, hạ bệ) của người nói.

a.

- *Xác định biện pháp:* Biện pháp tu từ nói mỉa.
- *Dấu hiệu:* Nhà văn dùng một loạt từ ngữ trang trọng, cao quý vốn chỉ dành cho bậc đế vương phương Đông để nói về vua Xiêm: "lộ ra mặt rồng", "tất cả sự thịnh nộ", "của vị thiên tử thế thiên hành đạo". Thế nhưng những mĩ từ ấy lại được gắn với một lối định danh suồng sã, tầm thường hóa: "ở cái nước có hàng triệu con voi".
- *Phân tích hiệu quả:* Sự đặt cạnh nhau giữa lớp ngôn từ tôn xưng long trọng và cách gọi mỉa mai "cái nước có hàng triệu con voi" tạo ra độ vênh, độ chế giễu. Cái uy nghi của "thiên tử" bị kéo tụt xuống, trở nên lố bịch, khôi hài. Qua đó tác giả vừa giễu cợt sự hợm hĩnh, giả tạo của nghi thức ngoại giao, vừa tô đậm cái phi lí của tình huống: cả một ông vua phải "thịnh nộ" chỉ vì trò hạ cấp của Xuân Tóc Đỏ. Tiếng cười trào phúng bật ra, đồng thời phê phán xã hội "thượng lưu" rởm đời trong *Số đỏ*.

b.

- *Xác định biện pháp:* Biện pháp tu từ nói mỉa.
- *Dấu hiệu:* Tác giả dùng cách nói phóng đại, trịnh trọng để miêu tả bộ ria lơ thơ, ít ỏi của nhân vật: "ông đã bao công trình mới cấy được từng ấy râu", rồi đến cả "những lông tơ" cũng được kể ra trang trọng, cuối cùng ví hai bên mép thành "hai cái dấu chua nghĩa".
- *Phân tích hiệu quả:* Từ "công trình" và giọng kể long trọng cố tình không tương xứng với đối tượng nhỏ nhặt, tầm thường là mấy sợi râu, sợi lông tơ — sự chênh lệch đó chính là tiếng cười mỉa mai. Lối ví von "hai cái dấu chua nghĩa" (hai dấu ngoặc để chú thích) vừa cụ thể, hình ảnh, vừa giễu cợt cái vẻ cố làm ra oai vệ, đường bệ của viên quan. Nhờ nói mỉa, Nguyễn Công Hoan phơi bày cái kệch cỡm, rởm đời và bản chất đáng cười của nhân vật, tăng sức châm biếm cho tác phẩm.