Giải Bài 2 trang 37 SGK Ngữ văn 12

Gợi ý trả lời

Nhận thức về khả năng lớn lao của tiểu thuyết

*Yêu cầu của đề:* Trình bày suy nghĩ về việc tiểu thuyết vừa có thể trần thuật những sự kiện quy mô lớn, tác động đến toàn xã hội, vừa có thể kể những câu chuyện đời thường dung dị, nhỏ bé. Dưới đây là phần trả lời theo từng ý.

a) Tiểu thuyết – thể loại có dung lượng và sức bao quát rộng lớn

- Trong các thể loại văn học, tiểu thuyết là thể loại tự sự cỡ lớn, có khả năng phản ánh đời sống ở bề rộng và bề sâu mà ít thể loại nào sánh được. Với dung lượng lớn, hệ thống nhân vật đông đảo, không gian – thời gian trần thuật được mở rộng, tiểu thuyết có thể ôm chứa cả một giai đoạn lịch sử, một cộng đồng, thậm chí cả vận mệnh của một dân tộc.
- Nhờ điểm nhìn trần thuật linh hoạt (có thể di chuyển qua nhiều nhân vật, nhiều góc độ) và lối kể đan xen nhiều tuyến truyện, tiểu thuyết tái hiện được bức tranh xã hội với nhiều tầng lớp, nhiều mối quan hệ chằng chịt.

b) Khả năng trần thuật những sự kiện quy mô lớn, ảnh hưởng đến toàn xã hội

- Tiểu thuyết có thể dựng lại những biến cố trọng đại: chiến tranh, cách mạng, những cuộc đổi thay lịch sử… và đặt số phận con người trong dòng chảy ấy. Qua đó, người đọc không chỉ "biết" sự kiện mà còn cảm nhận được sức tác động của nó đến từng con người, từng gia đình, từng cộng đồng.
- Những tác phẩm viết về đề tài lớn (chiến tranh, vận mệnh đất nước và con người) cho thấy tiểu thuyết đủ sức khái quát mang tầm sử thi, dựng nên những "bức tranh toàn cảnh" về một thời đại, đồng thời lí giải nguyên nhân, hệ quả và ý nghĩa nhân sinh của các biến cố đó.

c) Khả năng kể những câu chuyện đời thường dung dị, nhỏ bé

- Bên cạnh tầm vóc sử thi, tiểu thuyết lại rất gần gũi với đời sống thường nhật. Nó có thể đi sâu miêu tả những chi tiết nhỏ nhặt: một bữa cơm, một thói quen, một nỗi lo cơm áo, những rung động thầm kín trong tâm hồn con người.
- Chính khả năng khám phá đời sống ở "cự li gần", soi vào thế giới nội tâm phong phú, phức tạp của con người cá nhân đã làm nên chiều sâu nhân bản của tiểu thuyết. Những câu chuyện đời thường, nhỏ bé ấy giúp người đọc nhận ra vẻ đẹp, bi kịch và ý nghĩa của sự sống ngay trong những điều bình dị.

d) Sự thống nhất giữa cái lớn lao và cái nhỏ bé – tầm vóc riêng của tiểu thuyết

- Điều làm nên sức mạnh đặc biệt của tiểu thuyết là ở chỗ nó có thể dung hòa cả hai phương diện: vừa bao quát những sự kiện lớn lao của toàn xã hội, vừa chăm chút cho số phận của từng cá nhân nhỏ bé. Cái lớn được soi sáng qua cái nhỏ, và cái nhỏ được đặt trong tầm vóc của cái lớn.
- Nhờ đó, tiểu thuyết vừa có khả năng nhận thức và khái quát hiện thực rộng lớn, vừa có khả năng cảm thông, thấu hiểu con người ở chiều sâu cá nhân. Đây chính là khả năng lớn lao khiến tiểu thuyết trở thành thể loại tiêu biểu cho văn học hiện đại.

*Kết luận:* Tiểu thuyết là thể loại có sức chứa và sức khái quát lớn, có thể đồng thời trần thuật những biến cố mang tầm xã hội và kể những chuyện đời thường dung dị. Chính sự kết hợp ấy đem lại cho tiểu thuyết khả năng phản ánh đời sống một cách toàn diện và sâu sắc, đồng thời khơi dậy ở người đọc nhận thức phong phú về con người và thời đại.