Giải Câu 2 trang 45 SGK Ngữ văn 12

Gợi ý trả lời

Nhắc lại bốn câu thơ đầu (bản dịch nghĩa):

> *Việc đời dằng dặc mà ta đã già, biết làm thế nào?*
> *Trời đất mênh mông thu vào trong một cuộc rượu say, hát nghêu ngao.*
> *Khi gặp thời, kẻ làm nghề hàng thịt, người đi câu cá cũng dễ lập nên công lớn,*
> *Lúc lỡ vận, bậc anh hùng đành ngậm nuốt biết bao mối hận.*

a) Những hình ảnh gợi ra hoàn cảnh – tình thế của nhân vật trữ tình

- *"Thế sự du du"* (việc đời dằng dặc, rối ren, kéo dài bất tận) đặt bên cạnh *"lão"* (tuổi đã già): hình ảnh con người tuổi già đối diện với việc đời ngổn ngang chưa thể giải quyết.
- *"Vô cùng thiên địa"* (trời đất mênh mông, vô tận) và hình ảnh con người ôm bầu rượu, hát ca giữa khoảng không gian bao la ấy (*nhập hàm ca*).
- Hai hình ảnh đối sánh ở câu 3 – 4: "đồ điếu" (kẻ hàng thịt, người câu cá – những con người tầm thường) *gặp thời thì "thành công dị"* (lập công dễ dàng), đối lập với "anh hùng" *lỡ vận thì "ẩm hận đa"* (nuốt hận – chính là hình ảnh tự họa của nhân vật trữ tình).

b) Đặc điểm của hoàn cảnh – tình thế đó

- Bi kịch của người anh hùng sinh ra giữa thời loạn, lỡ thời vận: mang chí lớn, tài năng nhưng không gặp thời nên sự nghiệp dang dở, đành "ẩm hận" (ngậm hận), trong khi những kẻ tầm thường gặp thời lại dễ thành công. Đó là nghịch cảnh trớ trêu, bất công.
- Sự đối lập gay gắt giữa khát vọng/tầm vóc lớn lao và thực tại nghiệt ngã: con người mang hoài bão ngang tầm "thiên địa" nhưng lại nhỏ bé, cô đơn, bất lực giữa vũ trụ vô cùng và dòng "thế sự" dằng dặc.
- Sự thúc bách, tiếc nuối của thời gian: việc đời còn bộn bề mà tuổi đã già (*nại lão hà* – "biết làm sao được với tuổi già"), chí lớn chưa thành mà sức lực, thời gian không còn → tạo nên nỗi u uất, bi tráng.

→ Bốn câu đầu dựng lên hoàn cảnh của một bậc anh hùng ôm chí lớn nhưng sinh bất phùng thời, tuổi già mà sự nghiệp cứu nước chưa thành, cô đơn và bất lực trước thời cuộc – một tình thế vừa éo le, bi phẫn vừa đậm chất bi tráng.