Giải Câu 4 trang 45 SGK Ngữ văn 12

Gợi ý trả lời

Hai câu luận (câu 5–6) trong bài *Cảm hoài*:

> Phiên âm:
> *Trí chủ hữu hoài phù địa trục,*
> *Tẩy binh vô lộ vãn thiên hà.*
>
> Dịch nghĩa:
> *Giúp chúa, ôm hoài bão muốn nâng (xoay) trục đất lại cho vững,*
> *Muốn rửa sạch binh khí mà không có lối kéo sông Ngân Hà (xuống).*

a) Giải thích ý nghĩa một số biểu tượng

- "Xoay trục đất" (phù địa trục): "địa trục" là cái trục tưởng tượng chống đỡ, giữ cho đất trời vững vàng. Hình ảnh *nâng, xoay lại trục đất* là biểu tượng quen thuộc của thơ trung đại chỉ việc chống đỡ, dựng lại cơ đồ, xoay chuyển cả càn khôn – thời thế. Ở đây nó thể hiện khát vọng phi thường của tác giả: muốn phò vua, cứu nước, dựng lại giang sơn nhà Trần đang nghiêng đổ.

- "Rửa binh khí" (tẩy binh): rửa sạch giáp trụ, gươm giáo rồi cất đi không dùng nữa – biểu tượng cho khát vọng chấm dứt chiến tranh, đem lại thái bình cho đất nước, cho muôn dân.

- "Kéo sông Ngân" (vãn thiên hà): gợi lại ý thơ Đỗ Phủ ("An đắc tráng sĩ vãn Thiên Hà / Tịnh tẩy giáp binh trường bất dụng" – ước có tráng sĩ kéo được sông Ngân Hà xuống rửa sạch giáp binh để mãi mãi không phải dùng đến). *Kéo sông Ngân* là mơ ước lấy dòng nước trên trời để rửa sạch binh đao – tức ước vọng dẹp yên loạn lạc, lập lại hòa bình, một ước mơ lớn lao, cao cả.

⇒ Các biểu tượng đều mang tầm vóc vũ trụ, kì vĩ (trục đất, sông Ngân), tương xứng với chí lớn và tầm vóc của người anh hùng.

b) Cảm nhận về nỗi lòng của nhân vật trữ tình

- Hai câu luận dựng lên thế đối lập giữa khát vọng lớn lao và thực tại bất lực: "hữu hoài" (ôm hoài bão) đối với "vô lộ" (không có đường); muốn *xoay trục đất*, *kéo sông Ngân* nhưng rốt cuộc không thể thực hiện.

- Qua đó bộc lộ bi kịch của người anh hùng thất thế, lỡ vận: mang trong mình chí lớn phò vua giúp nước, khát vọng dẹp loạn đem lại thái bình, nhưng thời thế đã muộn, sức người có hạn, đành ôm hận trước cảnh nước mất.

- Nỗi lòng ấy vừa đau đớn, u uất, xót xa vì bất lực, lại vừa cao cả, bi tráng: ngay cả trong thất bại, tâm hồn và hoài bão của nhân vật trữ tình vẫn lớn lao ngang tầm trời đất. Đó là tiếng lòng của một trang nam nhi nặng lòng với vận mệnh dân tộc, tiêu biểu cho vẻ đẹp của người anh hùng thời Trần mạt.