Giải Câu 5 trang 45 SGK Ngữ văn 12

Gợi ý trả lời

Mở đầu: Hai câu kết của bài *Cảm hoài* (Đặng Dung) khép lại mạch cảm xúc bi tráng của toàn bài bằng một hình ảnh giàu sức gợi:

> *Quốc thù vị báo đầu tiên bạch,*
> *Kỷ độ Long Tuyền đới nguyệt ma.*

(Dịch nghĩa: *Thù nước chưa trả được mà mái đầu đã bạc / Bao phen mang gươm báu Long Tuyền mài dưới bóng trăng.*)

Hình ảnh trung tâm là người tráng sĩ mài gươm dưới trăng. Có thể phân tích ý nghĩa qua các ý sau:

a) Ý nghĩa về hành động và tư thế của người anh hùng:
- "Mài gươm" (ma kiếm) là hành động chuẩn bị chiến đấu, cho thấy người tráng sĩ vẫn không nguôi chí phục thù cứu nước, vẫn nuôi giấc mộng lập công dù thời thế đã đổi thay, vận nước đã suy.
- Gươm "Long Tuyền" là bảo kiếm nổi tiếng trong điển tích, tượng trưng cho lí tưởng, khí phách và tài năng của người quân tử, tráng sĩ. Mài gươm báu là mài giũa ý chí, giữ cho lòng trung và chí lớn luôn sắc bén.
- Cụm từ "Kỷ độ" (bao phen, mấy độ) nhấn mạnh hành động lặp đi lặp lại, bền bỉ, kiên trì suốt một thời gian dài — đó là sự tận tụy, thủy chung với sự nghiệp cứu nước.

b) Ý nghĩa qua không gian và thời gian nghệ thuật:
- Hành động mài gươm diễn ra "đới nguyệt" (dưới ánh trăng), trong đêm khuya tĩnh lặng. Không gian ấy gợi nỗi cô đơn, lẻ loi của người anh hùng giữa cảnh nước mất, đồng thời tô đậm vẻ đẹp lãng mạn, hào hùng của hình tượng.
- Ánh trăng vừa là người bạn tri âm chứng kiến tấm lòng son sắt, vừa làm nổi bật tầm vóc lớn lao, tư thế hiên ngang của tráng sĩ giữa vũ trụ bao la.

c) Ý nghĩa bi tráng — kết tinh cảm hứng toàn bài:
- Đặt trong thế đối lập với câu trên "Quốc thù vị báo đầu tiên bạch" (thù nước chưa trả, đầu đã bạc), hình ảnh mài gươm mang màu sắc bi kịch: khát vọng thì lớn lao, bền bỉ nhưng thời gian không chờ đợi, tuổi già đã đến, sự nghiệp vẫn dang dở, lực bất tòng tâm.
- Tuy nhiên, chính trong bi kịch ấy lại ngời lên vẻ đẹp tráng chí: dù thất thế, dù tóc đã bạc, người anh hùng vẫn không đầu hàng số phận, vẫn kiên trì mài gươm chờ thời. Đó là tinh thần không khuất phục, bất tử của khí phách anh hùng.

d) Đánh giá chung:
- Hình ảnh người tráng sĩ mài gươm dưới trăng là một trong những hình tượng đẹp nhất của thơ ca trung đại Việt Nam về người anh hùng thất thế mà không thất chí. Nó vừa thể hiện nỗi đau, sự u uất trước cảnh nước mất nhà tan, vừa khẳng định ý chí sắt đá, lòng yêu nước và khát vọng phục thù mãnh liệt của Đặng Dung nói riêng và của những trung thần nghĩa sĩ cuối đời Trần nói chung.
- Hai câu kết vì thế kết tinh trọn vẹn cảm hứng bi tráng của cả bài thơ, để lại dư âm sâu lắng, cảm phục trong lòng người đọc.