Giải Bài 2 trang 48 SGK Ngữ văn 12

Gợi ý trả lời

## a. Trạng thái cảm xúc ở hai câu thơ mở đầu

Ngữ liệu: *"Sông Mã xa rồi Tây Tiến ơi! / Nhớ về rừng núi nhớ chơi vơi"*

- Hai câu mở đầu bật lên một nỗi nhớ da diết, trào dâng. Tiếng gọi *"Tây Tiến ơi!"* vang lên như gọi một người thân yêu, chất chứa bao thương mến và tiếc nuối; từ *"xa rồi"* xác nhận một cuộc chia li đã thành quá khứ.
- Chữ "chơi vơi" (vần "ơi" mở, gieo với "ơi") là nhãn tự: diễn tả nỗi nhớ mênh mang, bâng khuâng, không hình khối, không điểm tựa — nhớ cả một vùng không gian "rừng núi" rộng lớn. Điệp từ *"nhớ"* nhấn mạnh cảm xúc thường trực, cháy bỏng.
- → Ấn tượng chung: một nỗi hoài niệm tha thiết, bồi hồi, lãng mạn, mở ra mạch cảm xúc chủ đạo cho toàn đoạn thơ.

## b. Bức tranh thiên nhiên và con đường hành quân

- Thiên nhiên Tây Bắc hiện ra vừa hùng vĩ, dữ dội, hiểm trở, vừa thơ mộng, mĩ lệ.
- Nét hùng vĩ, khắc nghiệt: sương dày che lấp (*"Sài Khao sương lấp đoàn quân mỏi"*), dốc cao vực sâu điệp trùng (*"Dốc lên khúc khuỷu dốc thăm thẳm"*, *"Ngàn thước lên cao, ngàn thước xuống"*), mây núi heo hút, thác gầm, cọp dữ (*"Chiều chiều oai linh thác gầm thét / Đêm đêm Mường Hịch cọp trêu người"*).
- Nét thơ mộng, ấm áp: *"Mường Lát hoa về trong đêm hơi"*, *"Nhà ai Pha Luông mưa xa khơi"*, *"Nhớ ôi Tây Tiến cơm lên khói / Mai Châu mùa em thơm nếp xôi"*.
- Con đường hành quân của đoàn binh Tây Tiến là một chặng đường gian nan, đầy thử thách: băng sương, leo dốc, vượt vực, dầm mưa rừng, đối mặt thú dữ — nhưng vẫn đọng lại những phút giây lãng mạn, ấm tình quân dân.

## c. Những hình ảnh thể hiện ấn tượng ban đầu về đoàn quân Tây Tiến

- "Sài Khao sương lấp đoàn quân mỏi": hình ảnh đoàn quân thấm mệt, nhọc nhằn ẩn hiện trong màn sương dày của núi rừng — gợi sự gian khổ của chặng đường hành quân nhưng cũng rất thực, rất đời.
- "Anh bạn dãi dầu không bước nữa / Gục lên súng mũ bỏ quên đời!":
+ Cách gọi "anh bạn" thân mật, gần gũi; từ "dãi dầu" gợi sự từng trải, chịu đựng mưa nắng, gian lao.
+ Sự hi sinh, cái chết được nói bằng lối nói giảm nói tránh (*"không bước nữa"*, *"bỏ quên đời"*) và tư thế "gục lên súng mũ" — hiên ngang, chủ động, coi cái chết nhẹ nhàng như một giấc ngủ, vẫn ôm chắc vũ khí.
- → Ấn tượng ban đầu: người lính Tây Tiến gian khổ, nhọc nhằn nhưng kiêu hùng, ngang tàng, coi thường hiểm nguy và cái chết — vẻ đẹp bi tráng, lãng mạn.

## d. Chất nhạc và chất hoạ trong bốn câu thơ

Ngữ liệu: *"Dốc lên khúc khuỷu dốc thăm thẳm / Heo hút cồn mây súng ngửi trời / Ngàn thước lên cao, ngàn thước xuống / Nhà ai Pha Luông mưa xa khơi"*

### Chất hoạ (tính tạo hình)
- Hệ thống từ láy tượng hình "khúc khuỷu", "thăm thẳm", "heo hút" vẽ nên con dốc gập ghềnh, quanh co, sâu hun hút, đường nét sắc cạnh, nhiều tầng bậc.
- "Ngàn thước lên cao, ngàn thước xuống" với phép đối và nhịp bẻ gãy 4/3 dựng lên chiều cao chót vót và chiều sâu hút xuống của núi non, như một nét bút mạnh chẻ đôi câu thơ.
- "súng ngửi trời" — hình ảnh nhân hoá táo bạo, tinh nghịch, tô đậm độ cao ngất của đỉnh núi và sự hóm hỉnh của người lính.
- Câu cuối "Nhà ai Pha Luông mưa xa khơi" chuyển sang gam mềm mại, mờ ảo: màn mưa giăng, những mái nhà thấp thoáng, mở ra không gian bát ngát, thơ mộng — một nét vẽ thuỷ mặc.

### Chất nhạc (tính âm nhạc)
- Phối thanh đầy dụng ý: ba câu đầu dày đặc thanh trắc (*khúc khuỷu, thăm thẳm, heo hút, súng, ngửi, thước*) tạo âm điệu trúc trắc, nhọc nhằn, gợi sự gian nan của đường hành quân.
- Câu cuối toàn thanh bằng (*"Nhà ai Pha Luông mưa xa khơi"*) buông ra nhẹ nhõm, thư thái, du dương, như hơi thở phào sau chặng leo dốc, tả cảm giác bình yên khi phóng tầm mắt ra xa.
- Từ láy, điệp từ "dốc", nhịp 4/3, phép đối tạo nên tiết tấu lên – xuống, nhấp nhô đúng với địa hình, khiến câu thơ ngân vang như một bản nhạc của núi rừng.
- → Sự hoà quyện chất hoạ (bức tranh núi non hiểm trở mà thơ mộng) và chất nhạc (âm điệu khi trúc trắc, khi mượt mà) làm nên vẻ đẹp vừa hùng vĩ, dữ dội vừa lãng mạn, bay bổng rất đặc trưng của hồn thơ Quang Dũng.