Giải Bài 4 trang 48 SGK Ngữ văn 12

Gợi ý trả lời

Mở ý: Hai đoạn thơ 3 và 4 của bài *Tây Tiến* (Quang Dũng) tập trung khắc họa trực tiếp hình tượng người lính Tây Tiến. Có thể tìm hiểu hình tượng ấy qua hệ thống từ ngữ, hình ảnh ở từng đoạn, rồi khái quát lại đặc điểm chung.

a) Từ ngữ, hình ảnh gợi tả hình tượng người lính trong đoạn 3

*Về ngoại hình:*
- "Tây Tiến đoàn binh không mọc tóc": gợi dáng vẻ khác thường, dữ dội; đầu không còn tóc do sốt rét rụng tóc và do cuộc sống chiến đấu gian khổ nơi rừng thiêng nước độc.
- "Quân xanh màu lá dữ oai hùm": nước da xanh xao vì bệnh sốt rét, thiếu thốn ("xanh màu lá"), nhưng toát lên khí thế "dữ oai hùm" — oai phong, mạnh mẽ như chúa sơn lâm.

*Về thế giới tâm hồn:*
- "Mắt trừng gửi mộng qua biên giới": ánh mắt dữ dội, đầy ý chí quyết tâm diệt thù; "mộng qua biên giới" là khát vọng lập công, giết giặc.
- "Đêm mơ Hà Nội dáng kiều thơm": nét mộng mơ, lãng mạn, hào hoa; nhớ về Hà Nội với bóng dáng những người con gái kiều diễm — tâm hồn trẻ trung của những chàng trai gốc thị thành.

*Về sự hi sinh:*
- "Rải rác biên cương mồ viễn xứ": hình ảnh những nấm mồ nơi biên ải xa xôi — nói thẳng về cái chết, sự mất mát.
- "Chiến trường đi chẳng tiếc đời xanh": tinh thần xả thân, coi thường cái chết, sẵn sàng hiến dâng tuổi trẻ ("đời xanh") cho Tổ quốc — lí tưởng "Quyết tử cho Tổ quốc quyết sinh".
- "Áo bào thay chiếu anh về đất": cách nói trang trọng, bi tráng; manh chiếu đơn sơ được nâng lên thành "áo bào"; "về đất" là cách nói giảm nói tránh về cái chết nhẹ nhàng, thanh thản, như trở về với đất mẹ.
- "Sông Mã gầm lên khúc độc hành": thiên nhiên (sông Mã) tấu lên khúc nhạc tiễn đưa dữ dội, hào hùng; động từ "gầm" biến sự hi sinh thành khúc tráng ca của núi sông.

b) Từ ngữ, hình ảnh gợi tả hình tượng người lính trong đoạn 4
- "Tây Tiến người đi không hẹn ước": tinh thần ra đi dứt khoát, một đi không hẹn ngày trở về — vẻ đẹp của chí nguyện và sự hi sinh thầm lặng.
- "Đường lên thăm thẳm một chia phôi": gợi con đường hành quân xa xôi, hiểm trở và sự chia li.
- "Ai lên Tây Tiến mùa xuân ấy / Hồn về Sầm Nứa chẳng về xuôi": khẳng định lời thề gắn bó với đoàn quân, với mảnh đất Tây Tiến; dù hi sinh, tâm hồn người lính vẫn ở lại cùng chiến trường, với đồng đội.

c) Khái quát đặc điểm của hình tượng người lính Tây Tiến
- Vẻ đẹp bi tráng: Nhà thơ không né tránh hiện thực khắc nghiệt (bệnh tật, cái chết, những nấm mồ) — đó là chất *bi*; nhưng tất cả được nâng lên bằng cảm hứng lãng mạn và giọng điệu trang trọng, hào hùng — đó là chất *tráng*. Cái chết hiện lên không bi lụy mà thiêng liêng, cao cả.
- Vẻ đẹp hào hùng, kiêu dũng: ý chí sắt đá, khí phách oai phong, coi thường gian khổ và hi sinh, sẵn sàng hiến dâng tuổi thanh xuân cho đất nước.
- Vẻ đẹp hào hoa, lãng mạn, đa cảm: tâm hồn trẻ trung, mộng mơ của những chàng trai Hà thành — vừa chiến đấu kiên cường vừa giàu mộng và tình.

→ Bằng bút pháp hiện thực kết hợp cảm hứng lãng mạn, Quang Dũng đã dựng nên một tượng đài bất tử về người lính Tây Tiến: vừa oai hùng, kiêu dũng, vừa hào hoa, lãng mạn, mang vẻ đẹp *bi tráng* đặc trưng.