Giải Bài 7 trang 48 SGK Ngữ văn 12

Gợi ý trả lời

## Mở hướng trả lời

Đây là câu hỏi nghị luận văn học mang tính phản biện: người đọc được yêu cầu lí giải *nguyên nhân* của một lời phê phán đã từng có với hình tượng người lính trong "Tây Tiến", rồi *bày tỏ và bảo vệ quan điểm riêng*. Bài làm cần hai phần rõ: (a) vì sao có đánh giá "xa lạ"; (b) quan điểm của người viết.

### a) Vì sao từng có đánh giá hình tượng người lính Tây Tiến "xa lạ" với anh bộ đội Cụ Hồ?

Lời phê phán ấy xuất hiện chủ yếu trong một giai đoạn tiếp nhận nhất định (những năm sau 1954 – 1958, khi văn nghệ đề cao khuynh hướng hiện thực, đại chúng, lấy hình mẫu người chiến sĩ – nông dân chất phác, giản dị làm chuẩn mực). Có thể lí giải trên mấy căn cứ:

- Xuất thân và vẻ đẹp "thị thành", hào hoa của người lính. Lính Tây Tiến phần đông là thanh niên, học sinh, trí thức Hà Nội. Thơ Quang Dũng tô đậm nét lãng mạn, mộng mơ: *"Đêm mơ Hà Nội dáng kiều thơm"*. Trong con mắt của quan niệm đề cao tính giai cấp – quần chúng, một người lính còn "mơ dáng kiều thơm" dễ bị cho là tiểu tư sản, uỷ mị, không giống anh bộ đội xuất thân nông dân.

- Chất bi tráng, nói nhiều đến gian khổ, bệnh tật, cái chết. Những câu như *"Anh bạn dãi dầu không bước nữa / Gục lên súng mũ bỏ quên đời"*, *"Tây Tiến đoàn binh không mọc tóc"*, *"rải rác biên cương mồ viễn xứ"* khiến có người cho là bi luỵ, tô đậm mất mát, làm "nhụt" khí thế chiến đấu – trái với yêu cầu động viên, lạc quan cách mạng thời ấy.

- Bút pháp lãng mạn, cảm hứng tô đậm cái phi thường, cái "dữ dội" của thiên nhiên và con người. Hình tượng được nâng lên tầm tráng sĩ, có màu sắc cổ điển ("áo bào", "về đất", "chẳng tiếc đời xanh"), khác với lối miêu tả hiện thực, đời thường, gần gũi vốn được xem là "đúng" với anh bộ đội Cụ Hồ.

Nói gọn: sự đánh giá "xa lạ" bắt nguồn từ một chuẩn mực thẩm mĩ và quan niệm về nhân vật của một thời, chứ không phải từ bản thân giá trị nghệ thuật của bài thơ. Người ta lấy một khuôn mẫu duy nhất (người lính – nông dân, giản dị, lạc quan) để đo một hình tượng được xây bằng cảm hứng lãng mạn.

###

b) Quan điểm của người viết

Theo tôi, đánh giá ấy là phiến diện và không công bằng, là sản phẩm của một cách tiếp nhận bị giới hạn bởi hoàn cảnh lịch sử, cần được nhìn lại:

- Hình tượng người lính Tây Tiến chân thực chứ không "xa lạ". Lính Tây Tiến đa phần là trí thức, học sinh Hà Nội thật – nên nét hào hoa, lãng mạn, nỗi nhớ "dáng kiều thơm" chính là *sự thật tâm hồn* của họ, là cách thể hiện lí tưởng và khát vọng của cả một lớp thanh niên "xếp bút nghiên lên đường". Giữ được nét riêng ấy mới là trung thành với hiện thực.

- Cái bi không hề làm yếu đi, trái lại nâng lên thành bi tráng. Thơ không né tránh gian khổ, hi sinh, nhưng luôn gắn với tư thế ngạo nghễ, coi thường cái chết (*"Chiến trường đi chẳng tiếc đời xanh"*, *"áo bào thay chiếu anh về đất"*). Đó là chủ nghĩa anh hùng cách mạng được thể hiện bằng bút pháp lãng mạn – một vẻ đẹp làm phong phú thêm, chứ không đối lập với, hình ảnh anh bộ đội Cụ Hồ.

- Sự phong phú của hình tượng người lính là điều đáng trân trọng. Anh bộ đội Cụ Hồ không chỉ có một khuôn mặt. Bên cạnh người lính – nông dân mộc mạc trong thơ Chính Hữu, Hồng Nguyên, cần có cả người lính – nghệ sĩ hào hoa trong thơ Quang Dũng. Chính sự đa dạng ấy mới dựng nên chân dung đầy đủ của người Việt Nam kháng chiến.

- Thực tế đã trả lời. Trải qua thời gian, "Tây Tiến" được khẳng định là một trong những bài thơ hay nhất về người lính kháng chiến chống Pháp, được đưa vào chương trình phổ thông. Điều đó cho thấy lời phê phán "xa lạ" đã bị chính đời sống văn học vượt qua.

Kết luận: Đánh giá "xa lạ" phản ánh hạn chế của một quan niệm tiếp nhận trong quá khứ hơn là khuyết điểm của tác phẩm. Hình tượng người lính Tây Tiến vừa chân thực, vừa mang vẻ đẹp bi tráng và lãng mạn độc đáo, góp phần làm giàu thêm hình ảnh anh bộ đội Cụ Hồ. Tôi trân trọng và bảo vệ giá trị của hình tượng này.