Giải Câu hỏi 4 trang 33 SGK Ngữ văn 12

Gợi ý trả lời

Câu hỏi 4 (trang 33) – Đánh giá nào về đặc điểm, giá trị của từng tác phẩm được nảy sinh trên cơ sở so sánh?

Đây là câu hỏi hướng người đọc nhận ra một đặc trưng của kiểu bài *nghị luận so sánh, đánh giá hai tác phẩm truyện*: giá trị đích thực của phép so sánh không nằm ở chỗ chỉ ra hai văn bản *giống* hay *khác* nhau, mà ở chỗ nhờ đặt cạnh nhau, những phẩm chất riêng của từng tác phẩm mới hiện lên rõ nét và được đánh giá thỏa đáng. Khi phân tích bài viết tham khảo, có thể nhận diện các đánh giá sau đây chỉ nảy sinh được nhờ thao tác so sánh:

a) Đánh giá nảy sinh từ điểm gặp gỡ (nét tương đồng)

- Đặt hai truyện cạnh nhau, người viết khẳng định cả *Mảnh trăng cuối rừng* (Nguyễn Minh Châu) và *Những đứa con trong gia đình* (Nguyễn Thi) đều là những tác phẩm tiêu biểu của văn học Việt Nam thời kì kháng chiến chống Mĩ, cùng viết về vẻ đẹp của con người Việt Nam trong chiến tranh với khuynh hướng sử thi và cảm hứng lãng mạn.
- Sự tương đồng này giúp đánh giá được giá trị chung, mang tính thời đại của cả hai tác phẩm: đều ngợi ca chủ nghĩa anh hùng cách mạng, đều khắc họa con người kết tinh vẻ đẹp của cộng đồng, dân tộc. Đây là đánh giá không thể có nếu chỉ đọc riêng lẻ từng truyện – nó là kết quả của việc *nhìn hai tác phẩm trong cùng một mạch nguồn*.

b) Đánh giá nảy sinh từ điểm khác biệt (nét riêng của mỗi tác phẩm)

So sánh làm bật lên nét độc đáo – tức phong cách và đóng góp riêng – của mỗi nhà văn:

- Với *Mảnh trăng cuối rừng*: nhờ đối chiếu, người viết đánh giá được chất trữ tình, lãng mạn, thi vị hóa hiện thực của Nguyễn Minh Châu – vẻ đẹp con người (nhân vật Nguyệt) được khắc họa trong ánh trăng huyền ảo, như một "hạt ngọc" lí tưởng, toàn bích.
- Với *Những đứa con trong gia đình*: đối chiếu lại làm nổi bật chất hiện thực, đậm màu sắc Nam Bộ, gân guốc và gần gũi của Nguyễn Thi – vẻ đẹp con người (Việt, Chiến) gắn với truyền thống gia đình, với lòng căm thù giặc và tình yêu thương ruột thịt rất đời thường.
- Từ đó nảy sinh đánh giá về hai cách tiếp cận, hai bút pháp khác nhau khi cùng viết về người anh hùng: một bên nghiêng về lí tưởng hóa – lãng mạn, một bên nghiêng về cụ thể hóa – hiện thực. Đánh giá về "đặc điểm phong cách" này chính là sản phẩm trực tiếp của thao tác so sánh.

c) Đánh giá tổng hợp về vị trí, giá trị của mỗi tác phẩm trong nền văn học

- Qua so sánh, người viết đi đến kết luận: mỗi tác phẩm là một cách khám phá, một tiếng nói riêng làm phong phú thêm bức tranh văn học chống Mĩ; chúng bổ sung, soi chiếu lẫn nhau chứ không loại trừ, không hơn kém tuyệt đối.
- Nhờ vậy, giá trị của từng truyện được định vị chính xác hơn: sự đa dạng của phong cách nghệ thuật đã cho thấy chủ đề "con người Việt Nam trong kháng chiến" có thể được thể hiện bằng nhiều bút pháp, và đó là điểm làm nên giá trị lâu bền của cả hai.

Kết luận: Những đánh giá "nảy sinh trên cơ sở so sánh" gồm: (1) khẳng định giá trị chung, tính thời đại từ nét tương đồng; (2) làm nổi bật phong cách, bút pháp và đóng góp riêng của mỗi nhà văn từ nét khác biệt; (3) định vị vị trí và giá trị của từng tác phẩm trong tương quan bổ sung cho nhau. Nếu tách rời, đọc từng truyện một cách độc lập, ta khó có được những nhận định sắc bén và toàn diện như thế – đó chính là *ưu thế và mục đích* của bài nghị luận so sánh, đánh giá hai tác phẩm truyện.