Giải Bài 3 trang 21 SGK Ngữ văn 12

Gợi ý trả lời

Mở đầu: Cả hai bài thơ *Mộ* (Chiều tối) và *Nguyên tiêu* (Rằm tháng Giêng) đều có một đặc điểm chung làm nên vẻ đẹp cổ điển mà hiện đại của thơ Hồ Chí Minh: hình tượng thơ và thời gian luôn vận động theo chiều hướng đi tới sự sống, ánh sáng và niềm tin. Đó không phải là sự vận động ngẫu nhiên mà bắt nguồn từ cái nhìn lạc quan, chủ động của người chiến sĩ – thi sĩ cách mạng.

a) Sự vận động của thời gian và hình tượng thơ trong bài *Mộ* (Chiều tối)

- Vận động của thời gian: Bài thơ mở ra vào lúc chiều muộn (cánh chim mỏi về rừng tìm chốn ngủ, chòm mây lẻ loi trôi chậm giữa tầng không) rồi chuyển dần sang đêm tối. Tuy nhiên, bóng tối không bao trùm bài thơ: thời gian càng về khuya thì không gian lại càng bừng sáng nhờ hình ảnh "lô dĩ hồng" (lò than đã rực hồng).
- Vận động của hình tượng thơ: Mạch hình tượng đi từ thiên nhiên (cánh chim, chòm mây) sang con người lao động (cô gái xay ngô); từ cái mỏi mệt, cô đơn, tàn lụi của buổi chiều sang cái ấm áp, khỏe khoắn, tươi vui của cuộc sống sinh hoạt. Chữ "hồng" ở cuối bài được coi là "nhãn tự" – điểm sáng rực rỡ, làm cả bài thơ như ấm lên.
- Hướng vận động: từ bóng tối → ánh sáng, từ buồn → vui, từ thiên nhiên → con người, từ tàn tạ → sự sống.

b) Sự vận động của thời gian và hình tượng thơ trong bài *Nguyên tiêu* (Rằm tháng Giêng)

- Vận động của thời gian: Thời gian cũng vận động từ cảnh đêm rằm tháng Giêng tràn ngập ánh trăng xuân cho đến khuya ("dạ bán" – nửa đêm). Dù về khuya, ánh trăng không hề tắt mà càng dâng đầy: "Khuya về bát ngát trăng ngân đầy thuyền" ("nguyệt mãn thuyền").
- Vận động của hình tượng thơ: Hình tượng vận động từ không gian thiên nhiên rộng lớn, tràn đầy sức xuân (sông xuân, nước xuân, trời xuân) đến hình ảnh con người hành động cách mạng (bàn bạc việc quân giữa dòng sông trăng). Con thuyền quân sự trở thành con thuyền thơ chở đầy ánh trăng – hòa quyện giữa chất chiến sĩ và chất thi sĩ.
- Hướng vận động: từ hiện thực kháng chiến → chất thơ bay bổng; không gian và ánh sáng (trăng) càng lúc càng mở rộng, viên mãn, tràn đầy.

c) Cảm nhận về cách nhìn của tác giả đối với chiều hướng phát triển của sự vật

- Qua sự vận động của thời gian và hình tượng trong cả hai bài thơ, có thể thấy Hồ Chí Minh luôn nhìn sự vật trong thế vận động, phát triển không ngừng, và điểm đến của sự vận động ấy luôn là ánh sáng, sự sống, niềm vui và tương lai tốt đẹp.
- Đây là biểu hiện của một tinh thần lạc quan cách mạng, một bản lĩnh và niềm tin vững chắc vào thắng lợi, dù hoàn cảnh sáng tác còn nhiều gian khổ (bài *Mộ* viết khi bị giải đi trong cảnh tù đày; bài *Nguyên tiêu* viết giữa những năm đầu kháng chiến chống Pháp).
- Cách nhìn ấy cũng thể hiện sự hài hòa giữa tâm hồn thi sĩ và ý chí chiến sĩ: nhà thơ rung động tinh tế trước thiên nhiên nhưng luôn hướng về con người, về sự sống và sự nghiệp chung. Đó chính là vẻ đẹp cổ điển mà hiện đại trong thơ Hồ Chí Minh.

Kết luận: Ở cả hai bài thơ, mọi sự vật đều vận động theo chiều hướng đi lên – từ bóng tối đến ánh sáng, từ lạnh lẽo đến ấm áp, từ hiện tại gian khó đến tương lai tươi sáng. Qua đó, ta cảm nhận được một niềm tin yêu cuộc sống mãnh liệt và cái nhìn lạc quan, chủ động của người chiến sĩ cách mạng trước chiều hướng phát triển tất yếu của sự vật.