Giải Câu hỏi trang 23 SGK Ngữ văn 12
Đề bài
NGỮ LIỆU: hàng phục bằng sức mạnh của lưỡi lê, nay giao phó vận mệnh trong tay quan Toàn quyền. Và đó cũng là lần đầu tiên trong đời mình, hai con mắt của ông Va-ren được thấy hiển hiện cái huyền diệu của một thành phố Đông Dương, dưới lòng đường, trên vỉa hè, trong cửa tiệm. Những cu li xe kéo xe tay phóng cật lực, đôi bàn chân trần giẫm lạch bạch trên mặt đường nóng bỏng; những quả dưa hấu bổ phanh đỏ lòm lòm; những xâu lạp xường lủng lẳng dưới mái hiên các hiệu cơm; cái rốn một chú khách trưng ra giữa trời; một viên quan uể oải bước qua, tay phe phẩy cái quạt, ngực đeo tấm Bắc Đẩu bội tinh hình chữ thập. Thật là lộn xộn! Thật là nhốn nháo!
Chú ý giọng điệu của người kể chuyện.
Gợi ý trả lời
Câu hỏi: Chú ý giọng điệu của người kể chuyện trong đoạn trích.
a) Nhận diện giọng điệu chủ đạo
Giọng điệu của người kể chuyện ở đoạn này là giọng mỉa mai, châm biếm, hài hước mà sắc sảo – một giọng điệu rất đặc trưng cho ngòi bút trào phúng của Nguyễn Ái Quốc. Người kể đứng ở vị trí "bề ngoài" trung lập, như đang khách quan ghi lại cảnh phố phường Đông Dương mà Va-ren nhìn thấy, nhưng ẩn bên dưới là thái độ giễu cợt, mỉa mai đối với nhân vật và tình thế.
b) Những dấu hiệu làm nên giọng điệu ấy
- Cách mở đầu đầy mỉa mai: cụm từ "hàng phục bằng sức mạnh của lưỡi lê, nay giao phó vận mệnh trong tay quan Toàn quyền" – lời kể lật tẩy bản chất bạo lực và giả dối của chế độ thực dân núp dưới vẻ "khai hóa". Giọng kể trang trọng giả vờ ("vận mệnh", "huyền diệu") đặt cạnh thực tế trần trụi tạo ra tiếng cười châm biếm.
- Giọng tả tưng tửng, dửng dưng mà hóm hỉnh: người kể liệt kê hàng loạt chi tiết đời thường của một thành phố thuộc địa bằng những hình ảnh rất đỗi tầm thường, lộn xộn: "những cu li xe kéo xe tay phóng cật lực, đôi bàn chân trần giẫm lạch bạch", "những quả dưa hấu bổ phanh đỏ lòm lòm", "những xâu lạp xường lủng lẳng", "cái rốn một chú khách trưng ra giữa trời". Việc gọi cảnh ấy là "cái huyền diệu" chính là lối nói ngược (phản ngữ), tạo sự tương phản gay gắt giữa từ ngữ hoa mỹ và nội dung nhếch nhác.
- Sử dụng tương phản để gây cười: hình ảnh "một viên quan uể oải bước qua, tay phe phẩy cái quạt, ngực đeo tấm Bắc Đẩu bội tinh hình chữ thập" đặt cạnh cảnh phố xá bừa bộn – sự phô trương huân chương, danh vị thực dân trở nên lố bịch, kệch cỡm.
- Hai câu cảm thán kết đoạn: "Thật là lộn xộn! Thật là nhốn nháo!" vừa như lời của người kể, vừa như nhại lại thái độ của Va-ren. Giọng cảm thán phóng đại đẩy chất giễu nhại lên cao, chốt lại sắc thái mỉa mai của toàn đoạn.
c) Tác dụng của giọng điệu
- Thể hiện thái độ phủ nhận, châm biếm của tác giả đối với chế độ thực dân và nhân vật Va-ren – kẻ được giao "vận mệnh" Đông Dương nhưng chỉ nhìn thấy sự hỗn tạp, tầm thường.
- Làm nổi bật tính chất "trò lố" mà nhan đề tác phẩm đã nêu: tất cả chỉ là sự lố bịch, giả dối.
- Tạo nên chất hài hước, trào phúng nhẹ nhàng mà thâm thúy, bộc lộ bản lĩnh và tài năng viết văn chính luận – nghệ thuật của Nguyễn Ái Quốc.
Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.