Giải Câu hỏi trang 23 SGK Ngữ văn 12

Gợi ý trả lời

Phân tích cách tác giả diễn tả thái độ của dân chúng

Trong đoạn trích, Nguyễn Ái Quốc không miêu tả thái độ của dân chúng một cách chung chung, trừu tượng mà dùng nhiều thủ pháp đặc sắc. Có thể chỉ ra những điểm đặc biệt sau:

a) Dùng nhiều lời thoại trực tiếp, mỗi lời gắn với một kiểu người tiêu biểu trong xã hội

Tác giả để cho đám đông tự "nói" qua một loạt câu cảm thán ngắn, mỗi câu được gán cho một hạng người khác nhau: *một chú bé con, một chị con gái, một anh sinh viên, một bác cu li xe, một nhà Nho*. Cách liệt kê này tạo cảm giác đủ mọi tầng lớp, lứa tuổi, nghề nghiệp đều có mặt — biến "cái đám đông lúc nhúc" thành hình ảnh thu nhỏ của cả một đám dân chúng An Nam đương thời. Giọng điệu, cách nói của mỗi người cũng được cá thể hoá (trẻ con thì "thầm thì", chị con gái "thốt ra", sinh viên "kêu lên", cu li "thở dài", nhà Nho "lẩm bẩm").

b) Chỉ tập trung vào những chi tiết bề ngoài, vụn vặt → tô đậm sự hiếu kì nông nổi, thiếu hiểu biết

Tất cả lời bình phẩm của dân chúng đều hướng vào hình thức bên ngoài của Va-ren: *cái mũ hai sừng, cái áo dài, đôi bắp chân bọc ủng, rậm râu sâu mắt*. Không một ai quan tâm đến bản chất của viên Toàn quyền hay đến số phận của Phan Bội Châu. Qua đó tác giả cho thấy một đám đông tò mò, hời hợt, bị vẻ phô trương, lạ mắt của kẻ thực dân thu hút.

c) Giọng điệu châm biếm, mỉa mai kín đáo

Tác giả không trực tiếp phê phán mà để chính những chi tiết tự tố cáo: cả đám đông "vừa yên lại vừa lặng", "lưng khom lại", rồi đồng thanh "Lạy quan lớn! Bẩm lạy quan lớn ạ!". Thái độ sợ sệt, khúm núm, nô lệ trước kẻ cai trị được phơi bày với giọng mỉa mai nhẹ nhàng mà sâu cay (so sánh viên đội xếp với "cây đũa thần", "ngọn roi gân bò" khiến đám đông răm rắp dừng lại).

d) Tạo thế tương phản gay gắt với câu kết

Ngay sau cảnh dân chúng xúm xít, khom lưng đón rước Va-ren là câu văn ngắn, lạnh lùng: *"Trong khi đó thì Phan Bội Châu vẫn nằm tù."* Sự tương phản giữa cái náo nhiệt, nô lệ bên ngoài và cảnh người anh hùng yêu nước bị giam cầm càng làm nổi bật dụng ý phê phán của tác giả và khơi gợi niềm xót xa, suy ngẫm nơi người đọc.

=> Nét đặc biệt: Tác giả diễn tả thái độ dân chúng bằng cách cá thể hoá qua hàng loạt lời thoại của đủ hạng người, chỉ dừng ở những chi tiết bề ngoài để làm bật sự hiếu kì nông nổi và thái độ khúm núm, nô lệ; đồng thời dùng giọng châm biếm và nghệ thuật tương phản để kín đáo phê phán, tạo nên tiếng cười trào phúng thâm thuý mang đậm phong cách Nguyễn Ái Quốc.