Giải Câu 4 trang 27 SGK Ngữ văn 12

Gợi ý trả lời

## Câu 4 (trang 27) — Sự tương phản giữa Va-ren và Phan Bội Châu

Trong truyện, Nguyễn Ái Quốc dựng lên hai nhân vật đối lập hoàn toàn. Nhà văn dùng nghệ thuật tương phản, đối lập để làm nổi bật bản chất của mỗi người. Có thể tìm các chi tiết và sắp xếp theo từng bình diện như sau:

a) Về vị thế, cảnh ngộ
- Va-ren: là Toàn quyền Đông Dương mới nhậm chức — kẻ nắm quyền lực, đại diện cho bộ máy thực dân thống trị, được tự do, được trọng vọng.
- Phan Bội Châu: là người tù bị xiềng xích, bị giam trong nhà ngục Hỏa Lò, chờ ngày xử án — người bị trị, bị tước mất tự do.
→ Một bên cầm quyền, một bên bị cầm tù; một bên ở "trên", một bên ở "dưới".

b) Về lời nói và hành động (cử chỉ) trong cuộc gặp
- Va-ren: nói liên tục, thao thao bất tuyệt, ba hoa, khoác lác; tay phải bắt tay Phan Bội Châu, còn tay trái "nâng cái gông to kệch"; dùng đủ lời lẽ dụ dỗ, phỉnh phờ, khuyên Phan Bội Châu từ bỏ lí tưởng, "trung thành với nước Pháp", đổi lấy tự do và quyền lợi.
- Phan Bội Châu: hoàn toàn im lặng, "nhìn Va-ren" nhưng không nói một lời; dửng dưng, phớt lờ mọi lời dụ dỗ. Cái im lặng ấy là thái độ khinh bỉ cao độ. (Ở phần tái bút còn có chi tiết người chứng kiến quả quyết Phan Bội Châu đã nhổ vào mặt Va-ren.)
→ Một bên nói nhiều mà rỗng tuếch, một bên im lặng mà đầy sức nặng.

c) Về bản chất, nhân cách và lí tưởng
- Va-ren: kẻ phản bội — từng là đảng viên xã hội nhưng đã phản bội giai cấp, phản bội lí tưởng để leo lên ghế Toàn quyền; con người vì danh lợi, giả dối, đê tiện, "ruồng bỏ quá khứ, ruồng bỏ lòng tin, ruồng bỏ giai cấp mình".
- Phan Bội Châu: bậc anh hùng, vị thiên sứ, đấng xả thân vì độc lập, "được hai mươi triệu con người trong vòng nô lệ tôn sùng"; con người kiên trung, bất khuất, thủy chung với lí tưởng cứu nước dù phải tù đày, hi sinh.
→ Một bên hèn hạ, phản trắc; một bên cao thượng, trung kiên.

d) Thái độ của tác giả toát ra từ sự tương phản
- Với Va-ren: giọng mỉa mai, châm biếm, giễu cợt sâu cay (ngay nhan đề "những trò lố" đã vạch trần sự lố bịch).
- Với Phan Bội Châu: giọng trân trọng, ngợi ca, kính phục.

Kết luận: Sự tương phản giữa hai nhân vật được thể hiện trên các bình diện: vị thế – cảnh ngộ (kẻ thống trị / người tù), lời nói và hành động (ba hoa, dụ dỗ / im lặng, khinh bỉ), bản chất – nhân cách, lí tưởng (phản bội, đê tiện / trung kiên, cao thượng). Qua đó, Nguyễn Ái Quốc vạch trần bộ mặt giả dối, lố bịch của Va-ren và tôn vinh khí phách hiên ngang, bất khuất của người chí sĩ yêu nước Phan Bội Châu.