Giải Câu 6 trang 27 SGK Ngữ văn 12

Gợi ý trả lời

Câu 6 (trang 27): Cảm nhận về ngôn ngữ, giọng điệu của tác phẩm "Những trò lố hay là Va-ren và Phan Bội Châu" (Nguyễn Ái Quốc)

Ngôn ngữ và giọng điệu là hai yếu tố làm nên sức hấp dẫn và tính chiến đấu sắc bén của tác phẩm. Có thể cảm nhận qua các phương diện sau:

a) Ngôn ngữ châm biếm, trào phúng sắc bén, giàu tính chiến đấu

- Tác giả sử dụng lớp ngôn ngữ mỉa mai, giễu nhại để lật tẩy bản chất giả dối của Va-ren. Ngay nhan đề đã mang tính châm biếm với hai chữ "trò lố" — một cách định danh hạ bệ, vạch trần toàn bộ màn kịch chính trị của viên Toàn quyền.
- Cách gọi tên, cách miêu tả nhân vật Va-ren đầy hàm ý mỉa mai: một kẻ "phản bội giai cấp vô sản Pháp", một con người "lố bịch" trong lời nói và hành động. Lời hứa "chăm sóc" Phan Bội Châu được đặt trong thế đối lập với hành động thực tế, tạo nên tiếng cười phê phán.
- Ngôn ngữ vừa linh hoạt, vừa đả kích trực diện, thể hiện thái độ khinh bỉ đối với kẻ thù và sự trân trọng đối với người anh hùng dân tộc.

b) Giọng điệu đa dạng, linh hoạt, kết hợp nhiều sắc thái

- Giọng mỉa mai, châm biếm khi nói về Va-ren: tác giả cố ý dùng những lời lẽ có vẻ trang trọng, khách sáo nhưng ẩn chứa sự giễu cợt, lật tẩy. Càng để Va-ren khua môi múa mép, nhân vật này càng tự phơi bày sự giả dối, lố bịch.
- Giọng trân trọng, ngợi ca khi khắc họa Phan Bội Châu: bằng sự im lặng đầy kiêu hãnh, cụ Phan hiện lên như "bậc anh hùng, vị thiên sứ, đấng xả thân vì độc lập". Thái độ im lặng, dửng dưng, thậm chí nhếch mép cười của cụ đối lập hoàn toàn với sự ba hoa của Va-ren.
- Giọng hóm hỉnh, hài hước xen lẫn với lời bình luận của người kể chuyện, tạo nên sự tương tác gần gũi với người đọc (ví dụ những lời "tái bút", những phỏng đoán bỏ ngỏ về thái độ của cụ Phan).

c) Sự đối lập trong ngôn ngữ và giọng điệu tạo nên nghệ thuật tương phản đặc sắc

- Ngôn ngữ dành cho Va-ren thì nhiều lời, ồn ào, hoa mỹ nhưng rỗng tuếch; ngôn ngữ (hay chính là sự im lặng) của Phan Bội Châu thì ít lời mà sâu sắc, thâm trầm, đầy sức nặng.
- Chính sự tương phản đó làm bật lên hai nhân cách, hai bản chất đối lập: kẻ phản bội tầm thường, lố bịch và người chí sĩ yêu nước kiên cường, cao cả.

d) Đánh giá chung

Ngôn ngữ trong tác phẩm vừa hiện đại, linh hoạt, vừa thấm đẫm tính chiến đấu; giọng điệu biến hóa đa dạng, chủ yếu là giọng châm biếm, trào phúng kết hợp với giọng trân trọng, ngợi ca. Qua đó, Nguyễn Ái Quốc không chỉ vạch trần bộ mặt giả dối của kẻ thực dân mà còn khẳng định tầm vóc cao đẹp của người anh hùng dân tộc Phan Bội Châu. Đây là minh chứng cho tài năng viết văn chính luận — nghệ thuật của Nguyễn Ái Quốc: sắc sảo, giàu tính thẩm mỹ và đậm chất chiến đấu.