Giải Bài 4 trang 29 SGK Ngữ văn 12

Gợi ý trả lời

## Thực hành tiếng Việt 4 (trang 29) — *Tuyên ngôn Độc lập* (Hồ Chí Minh)

### a) Bảng tổng hợp các từ ngữ thể hiện ý khẳng định và ý phủ định

Nhóm 1 — Các từ ngữ, cấu trúc mang ý KHẲNG ĐỊNH

| Từ ngữ / cấu trúc khẳng định | Dẫn chứng trong văn bản |
|---|---|
| *đều* (phó từ chỉ toàn thể) | "Tất cả mọi người đều sinh ra có quyền bình đẳng… đều có quyền được sống, quyền tự do và quyền mưu cầu hạnh phúc." |
| *Đó là…không…được* (khẳng định qua phủ định của phủ định) | "Đó là những lẽ phải không ai chối cãi được." |
| *Sự thật là…* (điệp cấu trúc) | "Sự thật là từ mùa thu năm 1940, nước ta đã thành thuộc địa của Nhật…"; "Sự thật là dân ta đã lấy lại nước Việt Nam từ tay Nhật…" |
| *đã* (chỉ việc đã hoàn thành, chắc chắn) | "Dân ta đã đánh đổ các xiềng xích…"; "đã lập nên nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa." |
| *phải được* (khẳng định quyền tất yếu, điệp ngữ) | "Dân tộc đó phải được tự do! Dân tộc đó phải được độc lập!" |
| *có quyền…, và sự thật đã thành…* | "Nước Việt Nam có quyền hưởng tự do và độc lập, và sự thật đã thành một nước tự do, độc lập." |
| *quyết đem tất cả…để giữ vững* | "Toàn thể dân tộc Việt Nam quyết đem tất cả tinh thần và lực lượng, tính mạng và của cải để giữ vững quyền tự do, độc lập ấy." |

Nhóm 2 — Các từ ngữ, cấu trúc mang ý PHỦ ĐỊNH

| Từ ngữ / cấu trúc phủ định | Dẫn chứng trong văn bản |
|---|---|
| *không ai…được* | "những lẽ phải không ai chối cãi được." |
| *tuyệt đối không…một chút…nào* (phủ định tuyệt đối) | "Chúng tuyệt đối không cho nhân dân ta một chút tự do dân chủ nào." |
| *không cho…* (điệp) | "Chúng không cho các nhà tư sản ta ngóc đầu lên." |
| *chứ không phải…* (bác bỏ, đính chính) | "Dân ta đã lấy lại nước Việt Nam từ tay Nhật, chứ không phải từ tay Pháp." |
| *thoát ly hẳn, xóa bỏ hết, xóa bỏ tất cả* (phủ định, cắt đứt triệt để) | "thoát ly hẳn quan hệ thực dân với Pháp, xóa bỏ hết những hiệp ước mà Pháp đã ký…, xóa bỏ tất cả mọi đặc quyền của Pháp." |
| *Pháp chạy, Nhật hàng, vua Bảo Đại thoái vị* (phủ định sự tồn tại của chế độ cũ) | Khẳng định sự sụp đổ, chấm dứt của ách thống trị cũ. |

###

b) Nhận xét về hiệu quả biểu đạt

- Tạo giọng điệu hùng hồn, dứt khoát, đầy sức thuyết phục. Các từ khẳng định (*sự thật là, đã, phải được, có quyền*) khẳng định chắc nịch quyền độc lập và tư cách làm chủ của dân tộc như một chân lí hiển nhiên, không thể bác bỏ.
- Lớp từ phủ định làm nhiệm vụ tố cáo và bác bỏ. Các từ (*tuyệt đối không, không cho, chứ không phải, xóa bỏ hết*) vừa vạch trần, phủ nhận "công lao khai hóa" và quyền cai trị của thực dân Pháp, vừa cắt đứt triệt để mọi ràng buộc với chế độ cũ.
- Hai nhóm từ đối lập, bổ sung cho nhau tạo thế lập luận chặt chẽ: phủ định cái phi nghĩa (ách thực dân) để khẳng định cái chính nghĩa (nền độc lập). Cách dùng "khẳng định bằng phủ định của phủ định" (*không ai chối cãi được*) càng tăng tính đanh thép.
- Nghệ thuật điệp từ, điệp cấu trúc (*Sự thật là…, Dân tộc đó phải được…*) làm mạch văn trùng điệp, dồn dập, tăng sức nhấn mạnh và khí thế trang trọng, thiêng liêng của một bản tuyên ngôn.

→ Nhờ sự phối hợp hai lớp từ khẳng định — phủ định, *Tuyên ngôn Độc lập* vừa là áng văn chính luận mẫu mực chặt chẽ về lí lẽ, vừa giàu sức truyền cảm và sức mạnh khẳng định ý chí độc lập của cả dân tộc.