Giải Câu 5 trang 51 SGK Ngữ văn 12

Gợi ý trả lời

## Câu 5 (trang 51) — "Đàn ghi ta của Lor-ca" (Thanh Thảo)

Yêu cầu: Phân tích những hình ảnh đan xen giữa thực và ảo thể hiện cái chết và sự bất tử của Lor-ca trong hai đoạn thơ cuối; nêu ấn tượng, cảm xúc mà dòng thơ kết gợi ra.

Hai đoạn thơ cuối tập trung các hình ảnh:

> *không ai chôn cất tiếng đàn / tiếng đàn như cỏ mọc hoang / giọt nước mắt vầng trăng / long lanh trong đáy giếng*
>
> *đường chỉ tay đã đứt / dòng sông rộng vô cùng / Lor-ca bơi sang ngang / trên chiếc ghi ta màu bạc // chàng ném lá bùa cô gái di-gan / vào xoáy nước / chàng ném trái tim mình / vào lặng yên bất chợt // li-la li-la li-la...*

### a) Những hình ảnh đan xen thực – ảo thể hiện cái chết của Lor-ca

- "đường chỉ tay đã đứt": hình ảnh *thực* (bàn tay người nghệ sĩ) mang nghĩa *ảo* (tướng số, định mệnh). Đường chỉ tay đứt gãy là ẩn dụ cho một số phận bị chặt ngang bất ngờ, cái chết oan khuất, dang dở của Lor-ca khi tài năng đang độ rực rỡ.
- "dòng sông rộng vô cùng" và "Lor-ca bơi sang ngang / trên chiếc ghi ta màu bạc": dòng sông vừa là *thực* vừa là biểu tượng *ảo* cho ranh giới giữa sự sống và cái chết, giữa cõi dương và cõi âm. Lor-ca "bơi sang ngang" — cách nói nhẹ nhàng, thanh thản như một cuộc giã từ tự nguyện chứ không phải bị tước đoạt, biến cái chết thành một cuộc vượt qua ung dung. Cây đàn hóa thành "chiếc ghi ta màu bạc" — con thuyền đưa người nghệ sĩ sang bờ bên kia, màu bạc gợi sắc màu hư ảo, lung linh của cõi siêu thực.
- "chàng ném lá bùa... vào xoáy nước" / "chàng ném trái tim mình / vào lặng yên bất chợt": hai động tác "ném" dứt khoát thể hiện sự chủ động buông bỏ mọi ràng buộc trần thế (lá bùa di-gan — biểu tượng của số mệnh, văn hóa; trái tim — sự sống, tình yêu) để giã từ cõi đời. "Lặng yên bất chợt" là khoảnh khắc im lặng của cái chết ập đến đột ngột.

→ Cái chết được khắc họa không bi lụy mà thanh thản, siêu thoát, như một sự lựa chọn tự do của người nghệ sĩ.

###

b) Những hình ảnh thể hiện sự bất tử của Lor-ca

- "không ai chôn cất tiếng đàn / tiếng đàn như cỏ mọc hoang": tiếng đàn — nghệ thuật và tâm hồn Lor-ca — không thể bị chôn vùi, bị hủy diệt. So sánh với "cỏ mọc hoang" gợi sức sống mãnh liệt, hoang dại, lan tỏa và bất diệt: nghệ thuật chân chính trường tồn vượt lên cái chết thể xác. Câu thơ cũng gợi niềm xót thương vì không ai tiếp nối, nâng niu di sản ấy.
- "giọt nước mắt vầng trăng / long lanh trong đáy giếng": hình ảnh đậm chất siêu thực, đan xen *thực* (giếng nơi bọn phát xít ném xác Lor-ca theo giai thoại) và *ảo* (giọt nước mắt, vầng trăng). Vầng trăng — cái đẹp vĩnh hằng — "long lanh trong đáy giếng" khẳng định: dù bị vùi dập nơi tối tăm, vẻ đẹp và tên tuổi Lor-ca vẫn tỏa sáng bất tử, lung linh mãi mãi.

→ Nghệ thuật và nhân cách Lor-ca bất tử; thể xác có thể bị hủy diệt nhưng tiếng đàn, cái đẹp thì còn lại vĩnh viễn.

###

c) Dòng thơ kết "li-la li-la li-la..." — ấn tượng và cảm xúc gợi cho người đọc

- Chuỗi âm thanh "li-la li-la li-la..." vừa mô phỏng tiếng vang ngân nga của đàn ghi ta, vừa gợi tên loài hoa li-la (tử đinh hương) — biểu tượng của xứ Tây Ban Nha và của cái đẹp.
- Dấu ba chấm cuối cùng khiến âm thanh ngân dài, lan tỏa, không dứt, tạo dư âm vang vọng mãi trong lòng người đọc.
- Cảm xúc gợi ra: niềm tiếc thương người nghệ sĩ đã khuất, đồng thời là niềm tin tưởng, ngợi ca sự bất tử của Lor-ca — tiếng đàn, cái đẹp và tinh thần tự do của ông còn sống mãi. Câu thơ khép lại bài thơ như một bản nhạc tri âm, một nén hương, một lời tiễn biệt trang trọng mà vẫn tràn đầy sức sống, để lại ấn tượng đẹp đẽ, thanh thản chứ không nặng nề bi thương.

Kết luận: Bằng bút pháp tượng trưng – siêu thực, Thanh Thảo đã đan xen tài tình các hình ảnh thực và ảo để vừa tái hiện cái chết đau thương mà thanh thản, vừa khẳng định sự bất tử của người nghệ sĩ Lor-ca. Dòng thơ kết bằng âm thanh "li-la li-la li-la..." ngân vang như khúc vĩ thanh bất tận, kết tinh tình cảm tiếc thương và sự tôn vinh của nhà thơ.