Giải Câu 6 trang 51 SGK Ngữ văn 12

Gợi ý trả lời

Bài thơ *Đàn ghi ta của Lor-ca* của Thanh Thảo tiêu biểu cho thơ tượng trưng – siêu thực, chịu ảnh hưởng chính thơ Lor-ca. Có thể xác định như sau:

a) Yếu tố tượng trưng

Yếu tố tượng trưng là những hình ảnh mang ý nghĩa biểu tượng, gợi liên tưởng chứ không miêu tả trực tiếp; mỗi hình ảnh là một "mã" chở nhiều tầng nghĩa.

- "tiếng đàn bọt nước": tiếng đàn (nghệ thuật, tâm hồn Lor-ca) được tượng trưng hóa thành "bọt nước" – đẹp, mong manh, dễ tan vỡ, gợi số phận bi kịch của người nghệ sĩ.
- "áo choàng đỏ gắt": biểu tượng cho đấu trường Tây Ban Nha, cho không khí bạo lực, chính trị căng thẳng và cả bản lĩnh đấu sĩ của Lor-ca.
- "tiếng ghi ta nâu / tiếng ghi ta lá xanh / tiếng ghi ta tròn bọt nước vỡ tan / tiếng ghi ta ròng ròng máu chảy": chuỗi hình ảnh tượng trưng cho tiếng đàn hóa thân thành muôn mặt của cuộc đời, tình yêu, cái chết; màu sắc trở thành biểu tượng của cảm xúc.
- "vầng trăng", "yên ngựa", "con đường chỉ tay", "dòng sông", "lá bùa cô gái Di-gan": các biểu tượng về số phận, hành trình, cõi chết và văn hóa Tây Ban Nha – xứ sở của Lor-ca.
- "tiếng đàn như cỏ mọc hoang": biểu tượng cho sức sống bất diệt của nghệ thuật Lor-ca khi ông đã khuất.

b) Yếu tố siêu thực

Yếu tố siêu thực là những hình ảnh phi logic thông thường, kết hợp bất ngờ giữa các giác quan và sự vật, xóa nhòa ranh giới thực – ảo, sống – chết, hữu hình – vô hình, như trong giấc mơ.

- Sự chuyển đổi cảm giác (tương giao giác quan): âm thanh "tiếng ghi ta" được cảm nhận bằng thị giác và xúc giác – "nâu", "lá xanh", "tròn bọt nước vỡ tan", "ròng ròng máu chảy"; tiếng đàn vừa nghe được vừa nhìn thấy, sờ thấy.
- "giọt nước mắt vầng trăng / long lanh trong đáy giếng": hình ảnh phi thực, siêu thực – nước mắt và vầng trăng hòa làm một, lung linh nơi đáy giếng (nơi Lor-ca bị ném xác), xóa nhòa ranh giới thực – ảo.
- "Lor-ca bơi sang ngang / trên chiếc ghi ta màu bạc": cây đàn hóa thành con thuyền đưa người nghệ sĩ sang cõi khác – hình ảnh của mộng, của tiềm thức, vượt khỏi quy luật hiện thực.
- "chàng ném lá bùa cô gái Di-gan / vào xoáy nước", "ném trái tim mình / vào lặng yên bất chợt": hành động mang tính nghi lễ – tượng trưng, phi hiện thực, diễn tả sự tự giải thoát, giã từ.
- "li-la li-la li-la": tiếng đàn buông, vừa mô phỏng âm thanh ghi ta vừa gợi hình hoa lila (tử đinh hương) nở – âm thanh hóa thành sắc hương, một liên tưởng siêu thực.

c) Nhận xét về tác dụng

- Các yếu tố tượng trưng, siêu thực khiến bài thơ hàm súc, đa nghĩa, giàu sức gợi, buộc người đọc phải liên tưởng, đồng sáng tạo; không kể lể trực tiếp mà để hình ảnh tự nói.
- Chúng tái hiện được tâm hồn, số phận bi tráng của Lor-ca – người nghệ sĩ – chiến sĩ tự do bị sát hại – và tôn vinh sức sống bất tử của nghệ thuật chân chính ("không ai chôn cất tiếng đàn / tiếng đàn như cỏ mọc hoang").
- Cách viết này thể hiện sự tri âm sâu sắc của Thanh Thảo với Lor-ca: dùng chính thi pháp tượng trưng – siêu thực mà Lor-ca theo đuổi để viết về ông, tạo sự hòa điệu giữa hai tâm hồn nghệ sĩ.
- Về nghệ thuật, nó đem lại vẻ đẹp hiện đại, mới mẻ cho thơ Việt, kết hợp chất nhạc, chất họa và chiều sâu tư tưởng, góp phần làm nên phong cách thơ độc đáo của Thanh Thảo.