Giải Bài 1 trang 52 SGK Ngữ văn 12

Gợi ý trả lời

a.

*Chiều chiều oai linh thác gầm thét*
*Đêm đêm Mường Hịch cọp trêu người*

- Xác định biện pháp nhân hoá: Nhà thơ dùng những từ ngữ vốn chỉ hoạt động, trạng thái của con người để gọi và tả sự vật của thiên nhiên: thác thì "gầm thét", cọp (hổ) thì "trêu người". Thác nước và con hổ được gán cho hành vi, cảm xúc như một con người/sinh thể có ý thức.

- Phân tích tác dụng:
+ Về nội dung – hình ảnh: phép nhân hoá biến cảnh núi rừng miền Tây Bắc thành một thế giới sống động, hoang sơ và đầy bí ẩn. "Thác gầm thét" gợi âm thanh dữ dội, oai linh của thiên nhiên; "cọp trêu người" gợi sự rình rập, đe doạ thường trực của chốn rừng thiêng nước độc. Thiên nhiên hiện lên vừa hùng vĩ, dữ dội, vừa như một thế lực có linh hồn đang ngự trị không gian.
+ Về việc khắc hoạ con người: trên nền thiên nhiên khắc nghiệt ấy, nổi bật lên tầm vóc và chất bi tráng của người lính Tây Tiến – những con người dám đối mặt với hiểm nguy. Nhịp điệp "Chiều chiều… Đêm đêm…" cùng phép nhân hoá nhấn mạnh sự khắc nghiệt triền miên mà người lính phải vượt qua.
+ Về cảm xúc: câu thơ tăng sức gợi hình, gợi cảm, thể hiện ấn tượng mạnh và niềm tự hào, trân trọng của tác giả đối với vùng đất và người lính nơi biên cương.

b.

*Trời thu thay áo mới,*
*Trong biếc, nói cười thiết tha.*

- Xác định biện pháp nhân hoá: Bầu trời mùa thu được miêu tả bằng những hành động của con người: "thay áo mới", "nói cười thiết tha". Trời thu được hình dung như một con người biết thay trang phục, biết trò chuyện, cười nói.

- Phân tích tác dụng:
+ Về hình ảnh: "thay áo mới" diễn tả sự đổi thay, bừng sáng, tươi mới của sắc trời mùa thu – trời thu trong trẻo, xanh biếc như vừa khoác lên mình tấm áo mới tinh khôi. Phép nhân hoá khiến thiên nhiên trở nên gần gũi, có hồn, sinh động.
+ Về âm thanh – không khí: "nói cười thiết tha" làm cho đất trời mùa thu như rộn ràng, vui tươi, tràn đầy sức sống và niềm vui. Mùa thu không tĩnh lặng mà reo vui, giao hoà cùng lòng người.
+ Về cảm xúc, tư tưởng: biện pháp nhân hoá thể hiện niềm vui, niềm tự hào, tình yêu tha thiết của nhà thơ trước mùa thu mới – mùa thu của đất nước độc lập, tự do. Thiên nhiên vui cùng niềm vui con người, góp phần diễn tả cảm hứng về một đất nước hồi sinh, tươi sáng.

*Kiểm tra lại:* cả hai ngữ liệu đều dùng từ ngữ chỉ hoạt động/trạng thái của người để tả sự vật thiên nhiên (thác, cọp; trời thu) → đúng là biện pháp nhân hoá; tác dụng chung: làm cho sự vật trở nên sống động, có hồn, gợi hình gợi cảm và thể hiện tình cảm, thái độ của tác giả.