Giải Bài 3 trang 52 SGK Ngữ văn 12

Gợi ý trả lời

a. Đoạn thơ trong *Tây Tiến* (Quang Dũng)

- Nhận diện biện pháp điệp ngữ: Trong đoạn thơ có hai lần dùng điệp ngữ:
- Điệp từ "dốc" trong câu đầu: *"Dốc lên khúc khuỷu dốc thăm thẳm"* (điệp ngữ nối tiếp trong cùng một dòng).
- Điệp ngữ "ngàn thước" trong câu thứ ba: *"Ngàn thước lên cao, ngàn thước xuống"* (điệp ngữ kết hợp với phép đối *lên cao – xuống*).

- Tác dụng (hiệu quả):
- Việc lặp lại từ "dốc" cùng các từ láy *khúc khuỷu, thăm thẳm* tô đậm sự hiểm trở, gập ghềnh, trùng điệp của những con dốc; người đọc như thấy dốc này chưa qua dốc khác đã hiện ra, núi cao vực sâu nối nhau không dứt.
- Điệp ngữ "ngàn thước" kết hợp phép đối làm nổi bật độ cao chót vót và độ sâu hun hút của địa hình, câu thơ như bị "bẻ gãy" làm đôi, gợi sự hiểm nguy tột cùng của con đường hành quân.
- Nhờ đó, điệp ngữ góp phần khắc họa thiên nhiên Tây Bắc vừa hùng vĩ, dữ dội vừa đầy thử thách, đồng thời làm nổi bật ý chí, sự gan góc và vẻ đẹp hào hùng của người lính Tây Tiến trên chặng đường gian khổ.

b. Đoạn thơ trong *Đàn ghi ta của Lor-ca* (Thanh Thảo)

- Nhận diện biện pháp điệp ngữ: Cụm từ "tiếng ghi ta" được lặp lại bốn lần ở đầu các dòng thơ (điệp ngữ cách quãng, đặt ở đầu dòng – điệp đầu):
- *tiếng ghi ta nâu*
- *tiếng ghi ta lá xanh biết mấy*
- *tiếng ghi ta tròn bọt nước vỡ tan*
- *tiếng ghi ta ròng ròng / máu chảy*

- Tác dụng (hiệu quả):
- Phép điệp tạo nên một điệp khúc, một âm hưởng day dứt, ngân vang, khiến tiếng đàn trở đi trở lại ám ảnh suốt đoạn thơ; tiếng ghi ta trở thành hình tượng trung tâm, tượng trưng cho nghệ thuật và sinh mệnh của Lor-ca.
- Mỗi lần lặp lại, "tiếng ghi ta" gắn với một hình ảnh chuyển đổi cảm giác khác nhau (màu *nâu*, *lá xanh*, *tròn bọt nước vỡ tan*, *ròng ròng máu chảy*): từ màu sắc đến hình khối rồi đến sự tan vỡ, chảy máu. Nhờ điệp ngữ, mạch cảm xúc được đẩy dần lên theo hướng tăng tiến, từ cái đẹp lắng đọng đến sự đổ vỡ, đau thương.
- Sự lặp lại dồn dập kết hợp hình ảnh "vỡ tan", "máu chảy" diễn tả giây phút bi phẫn khi Lor-ca bị sát hại, cái chết oan khuất của người nghệ sĩ; qua đó bày tỏ niềm tiếc thương, xót xa và sự trân trọng của tác giả đối với Lor-ca cùng số phận mong manh, bi tráng của cái đẹp, của nghệ thuật.