Giải Bài 1 trang 57 SGK Ngữ văn 12

Gợi ý trả lời

Phân tích đề: Câu hỏi yêu cầu chỉ ra những *cơ sở* (căn cứ, lí do có tính nguyên tắc) mà người viết bài tham khảo đã dựa vào để lựa chọn hai bài thơ *Thu vịnh* (Nguyễn Khuyến) và *Đây mùa thu tới* (Xuân Diệu) đưa vào so sánh, đánh giá. Khi so sánh hai tác phẩm, việc chọn đối tượng không tùy tiện mà phải có điểm "tương đồng" làm nền chung và điểm "khác biệt" làm chỗ để đánh giá. Dựa vào chính bài viết, có thể rút ra các cơ sở sau:

a) Sự tương đồng về đề tài, cảm hứng — tạo điểm chung để đặt hai bài thơ cạnh nhau.

Hai bài thơ cùng viết về mùa thu, cùng khơi nguồn từ *cảm hứng mùa thu* — một đề tài quen thuộc, giàu sức gợi trong thơ ca. Chính điểm chung này là cơ sở nền tảng: có cùng một đối tượng phản ánh (mùa thu, cảnh thu, tình thu) thì mới có mặt bằng chung để tiến hành so sánh, đối chiếu cách cảm nhận và thể hiện của mỗi nhà thơ. Không có điểm tương đồng này thì việc so sánh sẽ khập khiễng, thiếu căn cứ.

b) Sự khác biệt về thời đại, khuynh hướng và phong cách — tạo điểm riêng để so sánh, đánh giá.

Tuy cùng viết về mùa thu nhưng hai bài thơ thuộc hai thời đại, hai khuynh hướng thơ khác nhau:
- *Thu vịnh* của Nguyễn Khuyến tiêu biểu cho thơ trung đại (thơ cổ điển), với bút pháp ước lệ, cái nhìn tĩnh tại, mang đậm tâm sự của nhà nho.
- *Đây mùa thu tới* của Xuân Diệu tiêu biểu cho phong trào Thơ mới (thơ hiện đại), với cái nhìn mới mẻ, cảm giác tinh tế, nhạy bén trước sự vận động, biến chuyển của thiên nhiên và lòng người.

Chính sự khác biệt (cùng đề tài nhưng khác thời đại, khác quan niệm thẩm mĩ và cách thể hiện) mới tạo nên "khoảng cách" để người viết có cái để so sánh và đánh giá được nét độc đáo, giá trị riêng của mỗi tác phẩm.

c) Tính tiêu biểu, giá trị của tác phẩm và tác giả — bảo đảm việc so sánh có ý nghĩa.

Cả hai đều là những bài thơ hay, có giá trị tiêu biểu viết về mùa thu, của hai tác giả lớn đại diện cho hai giai đoạn thơ (Nguyễn Khuyến — thơ ca trung đại cuối mùa; Xuân Diệu — Thơ mới). Chọn những tác phẩm, tác giả tiêu biểu như vậy khiến việc so sánh, đánh giá trở nên có trọng lượng, giúp làm nổi bật sự vận động của cảm hứng mùa thu trong thơ Việt Nam từ truyền thống đến hiện đại.

Tóm lại: Tác giả bài viết đã chọn hai bài thơ dựa trên nguyên tắc *"giống nhau ở nền chung, khác nhau ở nét riêng"*: cùng cảm hứng mùa thu (cơ sở để so sánh), nhưng khác nhau về thời đại và khuynh hướng nghệ thuật (cơ sở để đánh giá), và đều là tác phẩm tiêu biểu, có giá trị của hai tác giả lớn.