Giải Bài 3 trang 57 SGK Ngữ văn 12

Gợi ý trả lời

Phân tích yêu cầu đề

Đề không yêu cầu viết lại bài, mà yêu cầu *suy nghĩ về các phương án tổ chức khác* cho phần nội dung so sánh, đánh giá cảm hứng mùa thu trong hai bài *Thu vịnh* (Nguyễn Khuyến) và *Đây mùa thu tới* (Xuân Diệu). Theo SGK, một bài nghị luận so sánh hai tác phẩm có thể triển khai nội dung theo nhiều cách khác nhau tùy vào trình tự sắp xếp các điểm giống – khác và cách lồng ghép đánh giá.

a) Thay đổi *cách sắp xếp* các luận điểm so sánh

Bài viết tham khảo trình bày theo lối *song song (bổ ngang)*: nêu từng tiêu chí so sánh (bức tranh thu, tâm trạng – cảm xúc, bút pháp – ngôn ngữ, cái nhìn cũ/mới về thời gian…) rồi trong mỗi tiêu chí lần lượt soi chiếu cả hai bài thơ. Có thể thay bằng lối *nối tiếp (bổ dọc)*: phân tích trọn vẹn cảm hứng mùa thu trong *Thu vịnh* trước, sau đó phân tích trọn vẹn *Đây mùa thu tới*, rồi mới dành một phần tổng hợp để chỉ ra điểm tương đồng, khác biệt và đánh giá. Cách này giúp giữ được mạch cảm xúc riêng, tính chỉnh thể của từng bài, nhưng đòi hỏi phần tổng kết phải chặt để tránh rời rạc.

b) Thay đổi *điểm xuất phát* của mạch so sánh

Có thể khởi đi từ điểm tương đồng (cùng viết về mùa thu, cùng mượn cảnh thu để bộc lộ tâm trạng) rồi dồn trọng tâm làm nổi bật sự *khác biệt* – đây là hướng của bài tham khảo. Ngược lại, có thể lấy *nét khác biệt* làm điểm nhấn mở đầu (một bên là mùa thu tĩnh lặng, cổ điển, đượm nỗi u hoài của nhà nho; một bên là mùa thu xao động, hiện đại, mang nỗi cô đơn và ý thức cá nhân của Thơ mới) rồi mới chỉ ra cái chung ở chiều sâu. Đổi điểm xuất phát sẽ đổi trọng tâm và ấn tượng mà bài viết để lại.

c) Thay đổi *tiêu chí* và *cấp độ* so sánh

Ngoài các bình diện bài viết đã dùng (hình ảnh, cảm xúc, bút pháp), người viết có thể chọn trục khác để tổ chức nội dung, chẳng hạn: so sánh theo *thời đại và quan niệm thẩm mĩ* (thơ trung đại – thơ hiện đại/Thơ mới), theo *cái tôi trữ tình* (cái tôi ẩn, hòa vào cảnh ở Nguyễn Khuyến – cái tôi nổi bật, nhạy cảm với thời gian ở Xuân Diệu), hay theo *ngôn ngữ và nhịp điệu* (Đường luật hàm súc – thể thơ mới phóng khoáng). Mỗi trục cho một bố cục nội dung khác nhau.

d) Thay đổi *cách lồng ghép đánh giá*

Bài tham khảo đánh giá *đồng thời* trong khi so sánh (so sánh đến đâu, nhận định giá trị đến đó). Có thể chọn cách *tách bạch*: phần thân bài chỉ so sánh – phân tích khách quan, dồn toàn bộ đánh giá (khẳng định giá trị, nét độc đáo, đóng góp của mỗi bài cho thơ ca viết về mùa thu) vào một phần riêng ở cuối. Cách này làm phần đánh giá đậm nét, có sức khái quát hơn, nhưng dễ khiến phần so sánh kém sinh động nếu thiếu nhận xét xen kẽ.

Kết luận: Không có một khuôn duy nhất. Dù chọn cách nào, bài viết vẫn phải bảo đảm: nêu rõ tiêu chí so sánh, phân tích có dẫn chứng từ cả hai văn bản, làm bật được điểm tương đồng – khác biệt và đưa ra đánh giá thuyết phục về giá trị của từng tác phẩm.