Giải Bài 3 trang 60 SGK Ngữ văn 12

Gợi ý trả lời

Bài thơ được chọn: *Đây thôn Vĩ Dạ* (Hàn Mặc Tử).

Yếu tố siêu thực là một đặc điểm nổi bật của thơ ca lãng mạn Việt Nam giai đoạn 1932–1945, biểu hiện ở những hình ảnh phi logic thông thường, được tạo nên từ dòng chảy của tiềm thức, của mộng và thực đan cài, phá vỡ giới hạn không gian – thời gian thực tại. Trong *Đây thôn Vĩ Dạ*, Hàn Mặc Tử đã kiến tạo nhiều hình ảnh siêu thực như vậy.

a) Hình ảnh "Thuyền ai đậu bến sông trăng đó / Có chở trăng về kịp tối nay?"

- *Chỉ ra hình ảnh siêu thực*: "sông trăng", "thuyền chở trăng". Đây là những hình ảnh không tồn tại trong thực tại khách quan: không có dòng sông nào làm bằng trăng, cũng không có con thuyền nào chở được ánh trăng. Trăng tràn ngập không gian, hòa tan vào dòng nước khiến cả dòng sông biến thành "sông trăng", con thuyền như chở đầy ánh sáng huyền ảo.
- *Ý nghĩa*: Hình ảnh được dệt nên từ trí tưởng tượng và khát vọng của một tâm hồn đang chới với giữa sự sống và cái chết. Trăng trở thành biểu tượng của cái đẹp, của sự sống, của niềm giao cảm mà thi nhân khao khát níu giữ. Chữ "kịp" chứa đựng nỗi phấp phỏng, âu lo về thời gian ngắn ngủi còn lại của đời mình. Qua đó, hình ảnh siêu thực diễn tả được chiều sâu tâm trạng: vừa say đắm cái đẹp, vừa hoài nghi, khắc khoải trước nguy cơ chia lìa.

b) Hình ảnh "Ở đây sương khói mờ nhân ảnh / Ai biết tình ai có đậm đà?"

- *Chỉ ra hình ảnh siêu thực*: "sương khói mờ nhân ảnh" – sương khói làm nhòe mờ cả hình bóng con người. Không gian ở đây không còn là cảnh thực mà là một cõi mộng, cõi của tâm tưởng, nơi mọi hình ảnh đều hư ảo, chập chờn, không rõ ràng.
- *Ý nghĩa*: Màn sương khói vừa gợi vẻ đẹp đặc trưng của xứ Huế, vừa là tấm màn ngăn cách giữa thi nhân với cuộc đời, với người thương. Nó biểu đạt mặc cảm chia lìa, cảm giác xa vời, mong manh của mối tình đơn phương và của chính sự sống đang tuột khỏi tầm tay. Câu hỏi tu từ "Ai biết tình ai có đậm đà?" với đại từ "ai" phiếm chỉ càng làm nhòe mờ ranh giới giữa chủ thể và đối tượng, đẩy bài thơ vào một không gian hư thực khó phân định – đặc trưng của bút pháp siêu thực.

c) Nhận xét chung về giá trị của các hình ảnh siêu thực

- Các hình ảnh siêu thực trong bài thơ không nhằm phản ánh hiện thực một cách khách quan mà diễn tả thế giới nội tâm phong phú, phức tạp của thi nhân: nỗi khao khát sống, khao khát yêu thương hòa quyện với nỗi đau bệnh tật, cô đơn và dự cảm chia lìa.
- Nhờ yếu tố siêu thực, bài thơ có sức gợi lớn, mở ra nhiều tầng nghĩa, khiến vẻ đẹp của cảnh và tình vừa hiện hữu vừa mơ hồ, để lại dư âm sâu lắng trong lòng người đọc.