Giải Bài 4 trang 60 SGK Ngữ văn 12

Gợi ý trả lời

Đề bài yêu cầu: So sánh, đánh giá hình tượng người lính trong *Tây Tiến* (Quang Dũng) với một bài thơ cùng đề tài. Ở đây tôi chọn bài Đồng chí (Chính Hữu) — cùng viết về người lính trong kháng chiến chống Pháp, rất tiêu biểu để đối sánh.

Mở bài (định hướng)

Người lính là hình tượng trung tâm của thơ ca kháng chiến chống Pháp. Cùng một đề tài, cùng một thời kỳ (1948), nhưng *Tây Tiến* của Quang Dũng và *Đồng chí* của Chính Hữu lại khắc họa người lính bằng hai bút pháp, hai cảm hứng khác nhau, qua đó bổ sung cho nhau để làm nên bức chân dung đầy đủ về anh bộ đội Cụ Hồ.

a) Điểm tương đồng

- Cùng đối tượng, cùng hoàn cảnh: Cả hai đều viết về người lính Vệ quốc trong những năm đầu kháng chiến chống Pháp gian khổ, thiếu thốn (ốm đau, sốt rét, quân trang rách, thiếu thuốc men).
- Cùng vẻ đẹp lý tưởng và tình đồng đội: Người lính ở cả hai bài đều mang lý tưởng xả thân vì Tổ quốc ("Chiến trường đi chẳng tiếc đời xanh" / "Mặc kệ gió lay"), gắn bó keo sơn với đồng đội.
- Cùng khuynh hướng sử thi và cảm hứng lãng mạn: Đều ngợi ca, trân trọng, lý tưởng hóa vẻ đẹp tâm hồn người lính; đều nói đến cái chết, sự hy sinh bằng giọng điệu trang trọng, bi tráng chứ không bi lụy.

b) Điểm khác biệt

- Về xuất thân và cảm hứng chủ đạo:
- *Tây Tiến:* người lính phần nhiều là thanh niên, học sinh, trí thức Hà thành → tâm hồn hào hoa, lãng mạn, mộng mơ ("Đêm mơ Hà Nội dáng kiều thơm"). Cảm hứng lãng mạn là chủ đạo.
- *Đồng chí:* người lính xuất thân nông dân nghèo ("nước mặn đồng chua", "đất cày lên sỏi đá") → mộc mạc, chất phác, thấm đẫm tình giai cấp. Cảm hứng hiện thực là chủ đạo.
- Về bút pháp và giọng điệu:
- *Tây Tiến:* bút pháp lãng mạn, tô đậm cái phi thường, hào hùng; thiên nhiên Tây Bắc vừa dữ dội vừa thơ mộng ("Dốc lên khúc khuỷu dốc thăm thẳm", "Mường Lát hoa về trong đêm hơi"); vẻ bi tráng ở đỉnh cao ("Áo bào thay chiếu anh về đất / Sông Mã gầm lên khúc độc hành").
- *Đồng chí:* bút pháp hiện thực, giản dị, hàm súc; hình ảnh chân thực, đời thường ("Áo anh rách vai / Quần tôi có vài mảnh vá"); vẻ đẹp kết tinh ở hình ảnh biểu tượng cuối bài ("Đầu súng trăng treo").
- Về nền tảng của tình đồng đội: *Tây Tiến* gắn kết bởi chung lý tưởng, chung những cung đường hành quân và nỗi nhớ; *Đồng chí* gắn kết bởi sự tương đồng cảnh ngộ giai cấp ("Súng bên súng, đầu sát bên đầu") nâng lên thành tình "đồng chí" thiêng liêng.

c) Đánh giá chung

- Hai bài thơ là hai cách tiếp cận bổ sung cho nhau: Quang Dũng tô đậm vẻ hào hoa, bi tráng, lãng mạn; Chính Hữu khắc sâu vẻ mộc mạc, chân thực, bền bỉ. Hợp lại, ta có chân dung toàn vẹn của người lính kháng chiến: vừa đời thường vừa kỳ vĩ, vừa gần gũi vừa cao đẹp.
- Cả hai đều thể hiện tài năng nghệ thuật và tấm lòng của nhà thơ — người lính đồng thời là người cầm bút — đối với đồng đội và với dân tộc, góp phần làm nên thành tựu của thơ ca kháng chiến chống Pháp.

Kết bài

Tuy khác nhau về bút pháp và sắc thái, *Tây Tiến* và *Đồng chí* đều dựng lên tượng đài bất tử về anh bộ đội Cụ Hồ trong buổi đầu kháng chiến: gian khổ mà kiêu hùng, giản dị mà cao cả. Chính sự khác biệt ấy khiến hình tượng người lính trong thơ kháng chiến thêm phong phú, đa dạng và sống mãi trong lòng người đọc.