Giải Bài 5 trang 37 SGK Ngữ văn 12

Gợi ý trả lời

Củng cố, mở rộng – Bài 5 (trang 37) – Ngữ văn 12, Kết nối tri thức

*Đây là bài tập thực hành đọc mở rộng theo thể loại (văn chính luận). Dưới đây là một gợi ý hoàn chỉnh: chọn bốn tác phẩm chính luận tiêu biểu của Hồ Chí Minh, ghi chép hoàn cảnh ra đời và trích những câu, đoạn đáng chú ý nhất.*

## a) *Tuyên ngôn Độc lập* (1945)

Hoàn cảnh ra đời: Chiến tranh thế giới thứ hai kết thúc, phát xít Nhật đầu hàng Đồng minh; Cách mạng tháng Tám thành công, chính quyền trên cả nước đã về tay nhân dân. Ngày 26/8/1945, Chủ tịch Hồ Chí Minh từ chiến khu Việt Bắc về Hà Nội, soạn thảo bản Tuyên ngôn tại căn nhà số 48 phố Hàng Ngang. Ngày 2/9/1945, tại Quảng trường Ba Đình, Người thay mặt Chính phủ lâm thời đọc bản Tuyên ngôn, khai sinh nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa. Văn bản ra đời trong thế đối mặt với âm mưu tái chiếm của thực dân Pháp và sự nhòm ngó của các thế lực đế quốc.

Câu, đoạn đáng chú ý:
- Mở đầu trích *Tuyên ngôn Độc lập* (1776) của nước Mỹ: *"Tất cả mọi người đều sinh ra có quyền bình đẳng. Tạo hóa cho họ những quyền không ai có thể xâm phạm được; trong những quyền ấy, có quyền được sống, quyền tự do và quyền mưu cầu hạnh phúc."* → cách lập luận "gậy ông đập lưng ông", lấy lẽ phải của chính kẻ thù để khẳng định quyền dân tộc.
- Câu kết đanh thép: *"Nước Việt Nam có quyền hưởng tự do và độc lập, và sự thật đã thành một nước tự do độc lập. Toàn thể dân tộc Việt Nam quyết đem tất cả tinh thần và lực lượng, tính mạng và của cải để giữ vững quyền tự do, độc lập ấy."*

##

b) *Lời kêu gọi toàn quốc kháng chiến* (19/12/1946)

Hoàn cảnh ra đời: Sau Hiệp định Sơ bộ (6/3/1946) và Tạm ước (14/9/1946), thực dân Pháp vẫn bội ước, liên tục gây hấn, gửi tối hậu thư đòi tước vũ khí của tự vệ Hà Nội. Trước nguy cơ không thể nhân nhượng thêm, đêm 19/12/1946 Chủ tịch Hồ Chí Minh viết *Lời kêu gọi toàn quốc kháng chiến* tại làng Vạn Phúc (Hà Đông), phát động cả nước đứng lên chống Pháp.

Câu, đoạn đáng chú ý:
- *"Chúng ta muốn hòa bình, chúng ta phải nhân nhượng. Nhưng chúng ta càng nhân nhượng, thực dân Pháp càng lấn tới, vì chúng quyết tâm cướp nước ta lần nữa!"* → lí lẽ cho thấy kháng chiến là tất yếu.
- *"Không! Chúng ta thà hy sinh tất cả, chứ nhất định không chịu mất nước, nhất định không chịu làm nô lệ."*
- *"Ai có súng dùng súng. Ai có gươm dùng gươm, không có gươm thì dùng cuốc, thuổng, gậy gộc. Ai cũng phải ra sức chống thực dân Pháp cứu nước."* → giọng văn hô hào, giàu sức cổ vũ.

##

c) *Không có gì quý hơn độc lập, tự do* (17/7/1966)

Hoàn cảnh ra đời: Đế quốc Mỹ mở rộng chiến tranh phá hoại ra miền Bắc, dùng không quân đánh phá Hà Nội, Hải Phòng. Ngày 17/7/1966, Chủ tịch Hồ Chí Minh ra lời kêu gọi, khẳng định quyết tâm chống Mỹ cứu nước của toàn dân tộc.

Câu, đoạn đáng chú ý:
- *"Chiến tranh có thể kéo dài 5 năm, 10 năm, 20 năm hoặc lâu hơn nữa. Hà Nội, Hải Phòng và một số thành phố, xí nghiệp có thể bị tàn phá, song nhân dân Việt Nam quyết không sợ! Không có gì quý hơn độc lập, tự do."* → chân lí trở thành khẩu hiệu, lẽ sống của cả dân tộc.

##

d) *Di chúc* (viết 1965–1969, công bố 1969)

Hoàn cảnh ra đời: Trong những năm cuối đời, lường trước quy luật của tự nhiên, Chủ tịch Hồ Chí Minh nhiều lần sửa chữa, bổ sung bản *Di chúc* (khởi thảo tháng 5/1965) để dặn lại toàn Đảng, toàn dân. Văn bản vừa mang tính chính luận, vừa chan chứa tình cảm.

Câu, đoạn đáng chú ý:
- *"Còn non, còn nước, còn người, / Thắng giặc Mỹ, ta sẽ xây dựng hơn mười ngày nay!"*
- *"Điều mong muốn cuối cùng của tôi là: Toàn Đảng, toàn dân ta đoàn kết phấn đấu, xây dựng một nước Việt Nam hòa bình, thống nhất, độc lập, dân chủ và giàu mạnh, và góp phần xứng đáng vào sự nghiệp cách mạng thế giới."*

## Nhận xét chung

Qua các tác phẩm trên có thể thấy đặc điểm nổi bật của văn chính luận Hồ Chí Minh: lập luận chặt chẽ, bằng chứng xác đáng; ngôn ngữ giản dị, giàu sức thuyết phục và sức cổ vũ; mỗi tác phẩm đều gắn với một thời điểm lịch sử trọng đại và một mục tiêu đấu tranh cụ thể, thể hiện tư tưởng lớn xuyên suốt là *độc lập dân tộc gắn liền với tự do, hạnh phúc của nhân dân.*