Giải Câu hỏi trang 41 SGK Ngữ văn 12

Gợi ý trả lời

Ngoài lĩnh vực nghệ thuật chuyên nghiệp (hội họa, âm nhạc, điện ảnh, văn chương, sân khấu…), trong đời sống hằng ngày người ta vẫn thường dùng hai từ "nghệ thuật" và "nghệ sĩ" theo nghĩa rộng, mang sắc thái ngợi ca, để chỉ những hoạt động và con người đạt đến trình độ điêu luyện, tài hoa. Cụ thể:

- Từ "nghệ thuật" thường được dùng để chỉ cách thức làm một công việc nào đó không chỉ thành thạo mà còn đạt tới mức *tinh xảo, khéo léo, sáng tạo, điêu luyện* — vượt lên trên sự lành nghề thông thường. Ví dụ: "nghệ thuật nấu ăn", "nghệ thuật cắm hoa", "nghệ thuật giao tiếp", "nghệ thuật lãnh đạo", "nghệ thuật bán hàng"… Ở đây, một công việc tưởng như bình thường (nấu nướng, ứng xử, thuyết phục người khác) được nâng lên thành "nghệ thuật" khi người thực hiện có kĩ năng cao, có cái đẹp, có sự sáng tạo và để lại ấn tượng, sự thán phục. Chính vì vậy mà nhan đề "Nghệ thuật băm thịt gà" của Ngô Tất Tố gọi một việc rất đời thường — pha, chặt một con gà — là "nghệ thuật", vừa để ca ngợi sự khéo léo điêu luyện của anh mõ làng, vừa hàm ý mỉa mai, châm biếm cái hủ tục chia phần ở nông thôn xưa.

- Từ "nghệ sĩ" thường được dùng để chỉ những con người làm công việc nào đó (dù không thuộc giới nghệ thuật chuyên nghiệp) nhưng với *tâm hồn tinh tế, sự say mê, tài hoa và óc sáng tạo*, khiến việc họ làm trở nên đẹp đẽ, giàu dấu ấn cá nhân. Ví dụ: người đầu bếp giỏi được gọi là "nghệ sĩ trong gian bếp", cầu thủ bóng đá chơi hay được gọi là "nghệ sĩ sân cỏ", người thợ thủ công tài hoa được gọi là "nghệ sĩ"… Từ này còn mang sắc thái gợi một *tính cách, phong thái* riêng: sống bay bổng, lãng mạn, trọng cái đẹp, ít thực tế — nên đôi khi người ta nói ai đó "có máu nghệ sĩ", "rất nghệ sĩ" để chỉ cả lối sống chứ không chỉ nghề nghiệp.

Tóm lại: Khi dùng ngoài phạm vi nghệ thuật chuyên nghiệp, "nghệ thuật" chỉ cách làm việc đạt tới sự điêu luyện, tinh xảo, sáng tạo và cái đẹp; còn "nghệ sĩ" chỉ những con người làm việc một cách tài hoa, say mê, tinh tế, giàu cá tính. Cả hai đều mang nghĩa ngợi khen, nhưng tùy ngữ cảnh (như trong tác phẩm của Ngô Tất Tố) có thể hàm chứa ý châm biếm.