Giải Câu 4 trang 18 SGK Ngữ văn 12

Gợi ý trả lời

Xác định vấn đề: Mở đầu bản _Tuyên ngôn Độc lập_, Hồ Chí Minh trích dẫn hai bản tuyên ngôn nổi tiếng: _Tuyên ngôn Độc lập_ (1776) của nước Mĩ và _Tuyên ngôn Nhân quyền và Dân quyền_ (1791) của Cách mạng Pháp. Cần phân tích mục đích, hiệu quả của việc trích dẫn và ý nghĩa của nó đối với tư tưởng, tầm văn hoá người viết.

a) Mục đích của việc trích dẫn hai bản tuyên ngôn

- Tạo cơ sở pháp lí vững chắc, làm điểm tựa lí luận cho bản tuyên ngôn của dân tộc ta: hai bản tuyên ngôn ấy đã được cả thế giới thừa nhận, nêu lên những chân lí lớn về quyền con người (quyền bình đẳng, quyền sống, quyền tự do, quyền mưu cầu hạnh phúc). Bác lấy đó làm chỗ dựa để khẳng định quyền độc lập, tự do của dân tộc Việt Nam.
- Dùng chính lời của tổ tiên đối phương để đấu tranh ('gậy ông đập lưng ông'): trích tuyên ngôn của Mĩ và Pháp là ngầm nhắc nhở, ràng buộc hai cường quốc này — nếu xâm lược Việt Nam thì chính họ đã phản bội, chà đạp lên những nguyên lí thiêng liêng mà cha ông họ đã nêu ra.
- Từ quyền con người, Bác 'suy rộng ra' thành quyền của các dân tộc: đây là một sáng tạo, một đóng góp lớn về tư tưởng — nâng vấn đề quyền cá nhân lên thành quyền độc lập, tự do của mọi dân tộc bị áp bức trên thế giới.

b) Hiệu quả của việc trích dẫn

- Tăng sức thuyết phục và tính chính nghĩa: đặt cuộc cách mạng của Việt Nam ngang hàng với hai cuộc cách mạng lớn của nhân loại, khẳng định cuộc đấu tranh giành độc lập của ta là hợp đạo lí, hợp lẽ phải chung của thời đại.
- Vừa khôn khéo vừa kiên quyết: khôn khéo vì tỏ ra trân trọng những giá trị tư tưởng của Mĩ, Pháp; kiên quyết vì buộc chính họ phải thừa nhận quyền độc lập của dân tộc ta.
- Tạo lập một lập luận chặt chẽ ngay từ đầu: hai lời trích trở thành tiền đề (chân lí đã được thừa nhận) để từ đó triển khai toàn bộ hệ thống lập luận của bản tuyên ngôn.

c) Việc trích dẫn cho thấy tư tưởng và tầm văn hoá của người viết

- Tầm tư tưởng lớn: Hồ Chí Minh không chỉ đấu tranh cho độc lập của một dân tộc mà đứng trên lập trường quyền con người, quyền dân tộc của toàn nhân loại; việc 'suy rộng ra' thể hiện tư duy chính trị sắc bén và một tầm nhìn vượt thời đại.
- Tầm văn hoá sâu rộng: người viết am hiểu tường tận lịch sử, tư tưởng, văn hoá của các dân tộc lớn trên thế giới, biết chọn lọc và vận dụng tinh hoa nhân loại một cách chủ động, sáng tạo.
- Thái độ trân trọng tinh hoa nhân loại đồng thời đầy tự tôn dân tộc: đặt dân tộc Việt Nam vào dòng chảy chung của các giá trị tiến bộ, thể hiện lòng tự hào và ý thức bình đẳng dân tộc.

→ Cách mở đầu ấy vừa thể hiện trí tuệ uyên bác, bản lĩnh chính trị, vừa cho thấy nghệ thuật lập luận bậc thầy của Hồ Chí Minh.