Giải Câu 5 trang 18 SGK Ngữ văn 12

Gợi ý trả lời

## Phân tích sức thuyết phục của đoạn văn bản vạch trần luận điệu xảo trá, tội ác thực dân Pháp và tuyên bố thoát li quan hệ với Pháp

### a) Vị trí và nhiệm vụ của đoạn văn bản

Sau khi nêu cơ sở pháp lí (trích *Tuyên ngôn Độc lập* của Mĩ 1776 và *Tuyên ngôn Nhân quyền và Dân quyền* của Pháp 1791), Hồ Chí Minh chuyển sang cơ sở thực tiễn. Luận điểm được triển khai nhằm hai mục đích gắn bó chặt chẽ:

- Vạch trần sự dối trá trong luận điệu "khai hóa", "bảo hộ" mà thực dân Pháp rêu rao.
- Lấy đó làm căn cứ để tuyên bố thoát li hẳn quan hệ thực dân với Pháp, xóa bỏ mọi hiệp ước, mọi đặc quyền của Pháp trên đất Việt Nam.

### b) Sức thuyết phục về mặt lập luận (lí lẽ và bằng chứng)

Thủ pháp "gậy ông đập lưng ông": Tác giả lấy chính khẩu hiệu "tự do, bình đẳng, bác ái" và chiêu bài "khai hóa", "bảo hộ" của Pháp làm điểm tựa, rồi dùng chính thực tế tội ác của chúng để bác bỏ. Luận điệu xảo trá bị lật tẩy: nói "khai hóa" mà thực chất là áp bức, nói "bảo hộ" mà thực chất là bán nước ta hai lần cho Nhật.

Hệ thống bằng chứng toàn diện, xác đáng, không thể chối cãi — được tổ chức theo từng lĩnh vực:

- *Về chính trị:* tước đoạt tự do dân chủ; thi hành luật pháp dã man; lập ba chế độ khác nhau ở ba miền để chia rẽ dân tộc; lập nhà tù nhiều hơn trường học; thẳng tay chém giết những người yêu nước; tắm các cuộc khởi nghĩa của ta trong "những bể máu".
- *Về kinh tế:* bóc lột dân ta đến tận xương tủy; cướp không ruộng đất, hầm mỏ, nguyên liệu; giữ độc quyền in giấy bạc, xuất cảng, nhập cảng; đặt ra hàng trăm thứ thuế vô lí; không cho các nhà tư sản ta ngóc đầu lên.

Bằng chứng lịch sử về tội bán nước: Trong 5 năm (1940–1945), Pháp hai lần dâng Đông Dương cho Nhật; khi Nhật đảo chính, Pháp "bỏ chạy" hoặc "đầu hàng", chứng tỏ chúng không hề "bảo hộ" được ta. Ngược lại, chính Việt Minh đã kêu gọi Pháp liên minh chống Nhật, đã khoan hồng cứu giúp nhiều người Pháp khi Nhật đầu hàng — làm nổi bật tính chính nghĩa, nhân đạo của ta, đối lập với sự phản bội của thực dân Pháp.

Lập luận chặt chẽ theo quan hệ nhân – quả: Từ hàng loạt bằng chứng trên, tác giả rút ra các kết luận tất yếu bằng những câu văn dứt khoát: "Sự thật là dân ta đã lấy lại nước Việt Nam từ tay Nhật, chứ không phải từ tay Pháp", "Pháp chạy, Nhật hàng, vua Bảo Đại thoái vị". Trên cơ sở đó, lời tuyên bố thoát li trở nên hoàn toàn hợp lí, hợp pháp: "thoát li hẳn quan hệ thực dân với Pháp, xóa bỏ hết những hiệp ước mà Pháp đã kí về nước Việt Nam, xóa bỏ tất cả mọi đặc quyền của Pháp trên đất nước Việt Nam".

### c) Yếu tố biểu cảm được vận dụng

Bên cạnh lí lẽ sắc bén, đoạn văn giàu yếu tố biểu cảm, khiến sức tố cáo càng thấm thía:

- Điệp từ, điệp cấu trúc: liên tiếp mở đầu bằng "Chúng…" (Chúng lập nhà tù…, Chúng thẳng tay chém giết…, Chúng tắm các cuộc khởi nghĩa của ta trong những bể máu…, Chúng bóc lột dân ta…) tạo giọng văn dồn dập, chồng chất tội ác, gợi cảm giác phẫn nộ tăng dần.
- Từ ngữ, hình ảnh giàu sức gợi: "tắm… trong những bể máu", "bóc lột dân ta đến tận xương tủy", "không cho các nhà tư sản ta ngóc đầu lên" — vừa cụ thể, vừa gây ám ảnh về nỗi thống khổ của nhân dân.
- Giọng điệu đanh thép, mỉa mai, căm phẫn: khi vạch trần chiêu bài "khai hóa", "bảo hộ"; xen giọng xót xa, đau đớn khi nói về những đau thương của đồng bào.
- Đại từ "Chúng" – "ta": đối lập rạch ròi hai phía chính nghĩa và phi nghĩa, khơi dậy lòng yêu nước và tinh thần đoàn kết.

→ Yếu tố biểu cảm không tách rời mà hòa quyện, hỗ trợ cho lí lẽ: lí lẽ làm cho người đọc *tin*, biểu cảm làm cho người đọc *xúc động và đồng tình*. Nhờ đó lời tuyên bố thoát li vừa có sức nặng của chân lí, vừa có sức lay động của tình cảm.

### Kết luận

Sức thuyết phục của đoạn văn bản đến từ sự kết hợp nhuần nhuyễn giữa lập luận đanh thép (bằng chứng xác thực, toàn diện, thủ pháp "gậy ông đập lưng ông", quan hệ nhân – quả chặt chẽ) và yếu tố biểu cảm mạnh mẽ (điệp ngữ, hình ảnh giàu sức gợi, giọng điệu căm phẫn – xót xa). Đó là mẫu mực của văn chính luận: vừa thuyết phục bằng lí trí, vừa chinh phục bằng tình cảm, khiến lời tuyên bố thoát li quan hệ với thực dân Pháp trở nên chính đáng và không thể bác bỏ.