Giải Câu 6 trang 18 SGK Ngữ văn 12

Gợi ý trả lời

## Câu 6 (trang 18) — Tương quan giữa nội dung khẳng định và phủ định trong *Tuyên ngôn Độc lập*

Bản Tuyên ngôn được tổ chức theo lối lập luận biện chứng: khẳng định và phủ định đan xen, nương tựa vào nhau — phủ định cái phi nghĩa (thực dân Pháp) để khẳng định cái chính nghĩa (dân tộc Việt Nam). Có thể làm rõ qua từng luận điểm sau:

### a) Cơ sở pháp lí (phần mở đầu)

- Nội dung khẳng định: trích hai bản *Tuyên ngôn Độc lập* (Mĩ, 1776) và *Tuyên ngôn Nhân quyền và Dân quyền* (Pháp, 1791) để khẳng định những chân lí bất khả xâm phạm — quyền bình đẳng, quyền sống, quyền tự do, quyền mưu cầu hạnh phúc của con người, và từ đó suy rộng ra là quyền của các dân tộc.
- Hàm ý phủ định: chính lời lẽ của tổ tiên người Pháp, người Mĩ lại trở thành cơ sở để phủ định hành động xâm lược của thực dân Pháp và can thiệp của đế quốc — lẽ phải mà họ nêu ra đã tự tố cáo việc họ làm.
- Tương quan: khẳng định làm tiền đề, tạo sẵn “chiếc bẫy” lí lẽ; mọi sự phủ định ở sau đều dựa trên chuẩn mực vừa được khẳng định này.

### b) Cơ sở thực tiễn — tố cáo tội ác thực dân (phần giữa)

- Nội dung phủ định (chủ đạo): bác bỏ, tố cáo mạnh mẽ tội ác của thực dân Pháp trên mọi mặt — chính trị (tước đoạt tự do dân chủ, chia rẽ, khủng bố), kinh tế (bóc lột, độc quyền, sưu thuế, gây nạn đói) ; đồng thời phủ định thẳng luận điệu “khai hoá”, “bảo hộ” mà Pháp rêu rao.
- Nội dung khẳng định (đối trọng): khẳng định sự thật lịch sử — Pháp đã hai lần bán nước ta cho Nhật, quỳ gối đầu hàng ; trong khi đó nhân dân ta đứng về phe Đồng minh, và Việt Minh còn khoan hồng, cứu giúp người Pháp. Qua đó khẳng định tư thế chính nghĩa và tinh thần nhân đạo của dân tộc ta.
- Tương quan: *dùng phủ định để khẳng định* — càng vạch trần tội ác và sự phản bội của Pháp (phủ định) thì tính chính nghĩa, nhân đạo của ta càng nổi bật (khẳng định).

### c) Lời tuyên bố độc lập (phần kết)

- Nội dung phủ định: tuyên bố thoát li hẳn quan hệ với Pháp, xoá bỏ mọi hiệp ước, xoá bỏ mọi đặc quyền của Pháp trên đất nước Việt Nam.
- Nội dung khẳng định: khẳng định nước Việt Nam có quyền hưởng tự do, độc lập và trên thực tế đã là một nước tự do, độc lập ; toàn dân quyết đem tất cả tinh thần và lực lượng, tính mạng, của cải để giữ vững quyền ấy.
- Tương quan: phủ định triệt để cái cũ (ách thực dân) chính là điều kiện để khẳng định dứt khoát cái mới (nền độc lập). Hai mặt hoà làm một trong một lời tuyên bố vừa đanh thép vừa trang trọng.

### Nhận xét về các biện pháp làm tăng tính khẳng định / phủ định

1. Trích dẫn và lối “gậy ông đập lưng ông”: trích chính tuyên ngôn của Pháp, Mĩ vừa tăng sức thuyết phục cho nội dung khẳng định (có cơ sở pháp lí vững chắc), vừa tăng sức nặng cho nội dung phủ định (lấy lí lẽ của đối phương để bác bỏ chính đối phương).
2. Điệp từ, điệp cấu trúc và phép liệt kê: hàng loạt câu mở đầu bằng “Chúng…” cùng cách liệt kê dồn dập tội ác dựng lên một bản cáo trạng đầy đủ, khiến tính phủ định – tố cáo tăng cấp, gây ấn tượng mạnh.
3. Phép tương phản, đối lập: đặt tội ác, sự hèn nhát của Pháp bên cạnh chính nghĩa, nhân đạo của Việt Minh làm cả hai cực khẳng định và phủ định cùng nổi bật, nương nhau tô đậm.
4. Lí lẽ đanh thép kết hợp bằng chứng xác thực, giọng điệu hùng hồn: lập luận chặt chẽ, dẫn chứng cụ thể (nạn đói, hai lần bán nước…) làm cho mỗi luận điểm vừa giàu sức khẳng định vừa có sức phủ định không thể chối cãi.

Kết luận: khẳng định và phủ định trong *Tuyên ngôn Độc lập* gắn bó biện chứng — phủ định cái phi nghĩa để khẳng định cái chính nghĩa; nhờ hệ thống biện pháp nghệ thuật chính luận (trích dẫn, điệp, liệt kê, tương phản, lí lẽ – bằng chứng đanh thép), mỗi luận điểm đều được tăng cả sức khẳng định lẫn sức phủ định, tạo nên một áng văn chính luận mẫu mực, vừa chặt chẽ về lí trí vừa mạnh mẽ về cảm xúc.