Giải Câu hỏi trang 47 SGK Ngữ văn 12

Gợi ý trả lời

Bối cảnh chính trị – xã hội Việt Nam giữa thập niên hai mươi của thế kỉ XX qua đoạn trích

Tác giả đã gợi lại bối cảnh ấy bằng cách đi từ một không gian nhỏ hẹp (tỉnh lị Đồng Hới – Quảng Bình) để phản chiếu không khí chung của cả nước, cho thấy sự chuyển biến từ trạng thái trì trệ sang thức tỉnh. Có thể hình dung qua hai nét lớn:

a) Trước năm 1925 – một bầu không khí tù túng, uể oải, trì trệ:

- Đời sống ở tỉnh lị hẻo lánh hết sức buồn tẻ, nghèo nàn về tinh thần: tầng lớp trí thức chỉ "vẻn vẹn mấy chục người", gồm công chức của các cơ quan thực dân và một ít quan lại của triều đình Việt Nam.
- Cuộc sống của giới công chức, quan lại quẩn quanh, thiếu lí tưởng: ngoài giờ làm việc chỉ "tụm năm tụm bảy mà đánh bạc", uể oải giở xem vài tờ báo cho đỡ buồn, tụ tập ở sân quần vợt "trao đổi chuyện phiếm".
- Đó là hình ảnh thu nhỏ của xã hội Việt Nam dưới ách cai trị thực dân – phong kiến: đa số trí thức an phận, cam chịu, sống "ngoan ngoãn làm việc hằng ngày để bảo vệ nồi gạo", quay lưng với thời cuộc. Cụm từ "bầu không khí êm đềm uể oải" khái quát chính xác trạng thái tinh thần ngột ngạt, ngưng đọng ấy.

b) Từ năm 1925 – những chuyển động chính trị khơi dậy tinh thần yêu nước:

- Báo chí xuất bản ở Hà Nội và Sài Gòn đem đến các tin tức chính trị, "gây nên một ít chấn động nhẹ nhàng" rồi dần mạnh lên, làm lay chuyển sự trì trệ.
- Tác giả nhắc tới một loạt sự kiện tiêu biểu của phong trào yêu nước, cách mạng đương thời: Nguyễn An Ninh du học ở Pháp về ra tờ báo *Tiếng chuông rạn* (La cloche fêlée) đả kích chế độ thực dân; Phan Châu Trinh bị an trí ở Pa-ri mười lăm năm trở về được đồng bào hoan nghênh nhiệt liệt; Phan Bội Châu hoạt động cách mạng ở nước ngoài bị mật thám bắt ở Thượng Hải, đưa về giam ở nhà lao Hoả Lò và bị đưa ra xử trước Hội đồng Đề hình (cùng những lời biện hộ của các trạng sư Bô-na, La-rơ và lời tự biện của cụ Phan).
- Những sự kiện đó khiến báo chí "đổi hướng" sang bình luận chính trị, Hội Quảng tri Đồng Hới mua thêm báo, chỉnh đốn tủ sách, phòng đọc; trụ sở Hội trở nên đông vui, "có sức hấp dẫn mạnh hơn những đám đánh bạc".
- Quan trọng nhất là sự thức tỉnh trong nhận thức của giới trí thức: họ bắt đầu nhận ra bên cạnh những người an phận "bảo vệ nồi gạo" còn có "những người không sợ cái sống nguy hiểm của đời hoạt động cách mạng". Lòng yêu nước, ý thức dân tộc được khơi dậy.

→ Nhận xét chung: Bằng điểm nhìn của người trong cuộc và lối kể hồi kí chân thực, cụ thể (gắn với mốc thời gian 1923 – 1925, với địa danh, nhân vật, sự kiện có thật), tác giả đã tái hiện sinh động bước chuyển của xã hội Việt Nam giữa thập niên hai mươi thế kỉ XX: từ bầu không khí tù đọng, uể oải, cam chịu dưới chế độ thực dân – phong kiến sang một thời kì sục sôi những chuyển động chính trị, đánh thức tinh thần yêu nước và ý thức cách mạng trong lòng người, nhất là trong giới trí thức. Qua đó hé mở con đường trưởng thành về nhận thức, tư tưởng của chính tác giả khi "bước vào đời".