Giải Bài 1 trang 18 SGK Ngữ văn 9

Gợi ý trả lời

a) Những trường hợp sử dụng điển tích, điển cố (theo chú thích chân trang)

Qua các chú thích chân trang của văn bản *Chuyện người con gái Nam Xương*, có thể xác định những điển tích, điển cố tiêu biểu sau:

- "ngọc Mị Nương" và "cỏ Ngu mĩ": nằm trong lời Vũ Nương than thề bên bến Hoàng Giang ("…vào nước xin làm ngọc Mị Nương, xuống đất xin làm cỏ Ngu mĩ…"). Cả hai đều mượn tích người con gái/người vợ chết oan, chết vì tiết nghĩa mà hồn phách hóa thành vật quý (ngọc) hoặc cỏ đẹp, nhằm khẳng định tấm lòng trong sạch, chung thủy của nàng. (Chú thích SGK thường gắn "ngọc Mị Nương" với truyền thuyết máu/nước mắt người con gái hóa ngọc và "cỏ Ngu mĩ" với nàng Ngu Cơ, người vợ chung thủy của Hạng Vũ.)

- "núi Vọng Phu": tích người vợ bồng con chờ chồng lâu ngày hóa thành đá; gợi sự chờ đợi, thủy chung của người vợ.

- "ngựa Hồ gầm gió bắc, chim Việt đậu cành nam" (Hồ mã tê bắc phong, Việt điểu sào nam chi): con vật còn nhớ quê hương xứ sở, dùng để diễn tả nỗi nhớ quê, nhớ chồng, tình gắn bó với cội nguồn.

(Lưu ý: cần đối chiếu đúng các mục thực sự được CHÚ THÍCH ở chân trang trong bản in đang dùng; những cụm mang tính thành ngữ, hình ảnh ước lệ như "đeo ấn phong hầu, mặc áo gấm" trong lời tiễn chồng thường không được xếp là điển tích, điển cố nếu SGK không chú giải.)

b) Nếu SGK không giải thích, em có hiểu được ý nghĩa của các câu văn đó không? Vì sao?

- Về nghĩa khái quát: em vẫn có thể hiểu được phần nào nhờ dựa vào ngữ cảnh câu văn và tình huống truyện. Ví dụ, dù chưa biết rõ "ngọc Mị Nương", "cỏ Ngu mĩ" là gì, người đọc vẫn đoán được đây là lời Vũ Nương thề nguyền để chứng minh mình trong sạch, chung thủy.

- Về ý nghĩa sâu xa, đầy đủ: em khó hiểu trọn vẹn, vì điển tích, điển cố là chuyện xưa, lời văn trong sách cổ được dùng cô đúc; không biết nguồn gốc câu chuyện gốc thì không cảm nhận hết sắc thái, tầng nghĩa hàm ẩn và dụng ý nghệ thuật mà tác giả gửi gắm.

→ Kết luận: Chính vì vậy văn bản cần có chú thích chân trang; nhờ đó người đọc mới hiểu đúng và cảm nhận đầy đủ vẻ đẹp hàm súc, trang nhã của lời văn.