Giải Bài 1 trang 19 SGK Ngữ văn 9

Gợi ý trả lời

a) Em đã chơi hay quan sát trò chọi dế bao giờ chưa?

Đây là câu hỏi kết nối trải nghiệm cá nhân trước khi đọc văn bản, nên em trả lời theo hiểu biết và trải nghiệm thật của mình. Có thể trình bày theo một trong hai hướng:

- *Nếu đã từng:* Em đã được quan sát (hoặc chơi) trò chọi dế ở quê vào dịp hè. Bọn trẻ trong xóm thường ra bờ ruộng, bãi cỏ đào bắt những chú dế khỏe, đem về nuôi trong hộp rồi cho hai con "đấu" với nhau xem con nào thắng.

- *Nếu chưa từng:* Em chưa trực tiếp chơi hay xem chọi dế, nhưng đã biết đến trò chơi này qua sách báo, phim ảnh và lời kể của ông bà, cha mẹ.

b) Em hiểu gì về trò chơi này?

Trò chọi dế là một trò chơi dân gian gắn với tuổi thơ ở nông thôn Việt Nam (và cũng phổ biến ở Trung Quốc thời xưa – bối cảnh của truyện *Dế chọi*). Em có thể hiểu về trò chơi này qua mấy điểm sau:

- Cách chơi: Người chơi đi bắt hoặc nuôi những con dế đực khỏe mạnh, gan lì, có "máu chiến". Khi thi đấu, người ta thả hai con dế vào chung một khoảng (thường là một chiếc chậu, hộp), dùng cọng cỏ, sợi tóc hoặc râu dế khều nhẹ để kích cho chúng xông vào cắn, quật nhau. Con nào đánh bại được đối thủ (khiến con kia bỏ chạy) thì con đó thắng.

- Con dế được chọn: Người chơi rất coi trọng việc chọn dế: dế hay là dế to khỏe, càng cứng, gáy vang, hung hăng và bền sức. Một con dế "chiến" tốt được chủ nâng niu, chăm sóc kỹ lưỡng.

- Ý nghĩa và tính chất: Đây là thú vui giải trí mang đậm màu sắc dân gian, thể hiện sự gần gũi của con người với thiên nhiên, đồng ruộng. Tuy nhiên, trong lịch sử (như truyện *Dế chọi* của Bồ Tùng Linh phản ánh), khi trò chơi này trở thành thú tiêu khiển của vua quan và bị biến thành thứ để cống nạp, nó lại gây ra bao nỗi khổ, tai họa cho dân thường – một con dế nhỏ bé cũng có thể quyết định số phận cả một gia đình.

Như vậy, chọi dế vốn là trò chơi hồn nhiên, thú vị của trẻ nhỏ, nhưng cũng là hình ảnh gợi mở để nhà văn phê phán hiện thực xã hội trong tác phẩm.