Giải Theo dõi trang 19 SGK Ngữ văn 9
Đề bài
NGỮ LIỆU: Đời Tuyên Đức nhà Minh, trong cung rất chuộng trò chọi dế, hàng năm bắt dân gian dâng nộp. Vật này không phải sản ở Thiểm Tây nhưng Tri huyện Hoa Âm (tỉnh Thiểm Tây) muốn lấy lòng quan trên đem hiến một con, quan tỉnh cho chọi thử thấy hay bèn đòi dâng nộp thường xuyên. Tri huyện lại đòi lí trưởng phải cung ứng, bọn du thủ du thực ở chợ tìm bắt được con nào hay là nhốt vào lồng nuôi, coi như món hàng quý. Còn bọn lí dịch giảo hoạt lấy lệ dâng nộp dế để sách nhiễu dân chúng, mỗi con nộp lên đủ làm mấy nhà khuynh gia bại sản.
Thời gian, không gian và sự việc liên quan đến nhan đề của truyện.
Gợi ý trả lời
Xác định các yếu tố theo dõi ở đoạn mở đầu:
a) Thời gian: Đời Tuyên Đức nhà Minh (niên hiệu Tuyên Đức của vua Minh Tuyên Tông) — một mốc thời gian lịch sử cụ thể, đặt câu chuyện vào bối cảnh phong kiến Trung Quốc xa xưa, tạo màu sắc "truyện xưa" cho tác phẩm.
b) Không gian: Từ chốn cung đình ("trong cung rất chuộng trò chọi dế") lan ra dân gian, cụ thể là huyện Hoa Âm thuộc tỉnh Thiểm Tây — nơi Tri huyện muốn lấy lòng quan trên nên bắt dân phải cung ứng dế. Không gian đi từ trên xuống dưới: cung → quan tỉnh → tri huyện → lí trưởng, lí dịch → dân chúng.
c) Sự việc liên quan đến nhan đề "Dế chọi": Trong cung nhà vua ham mê trò chọi dế nên hằng năm bắt dân gian dâng nộp dế. Vì một con dế chọi hay mà cả bộ máy quan lại (quan tỉnh, tri huyện, lí trưởng, lí dịch) đua nhau sách nhiễu, ép buộc dân phải tìm bắt, dâng nộp; "mỗi con nộp lên đủ làm mấy nhà khuynh gia bại sản". Con dế chọi — vốn là một trò chơi nhỏ bé — trở thành nguyên nhân gây tai họa, khiến dân chúng điêu đứng, tan cửa nát nhà.
→ Ba yếu tố này gắn trực tiếp với nhan đề "Dế chọi": nhan đề chính là con dế dùng để chọi — vật tưởng tầm thường nhưng do thú vui của vua chúa mà thành mầm mống bi kịch cho người dân, mở ra chủ đề phê phán thói ăn chơi hưởng lạc của giai cấp thống trị và nỗi khổ của nhân dân.
Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.