Giải Câu 1 trang 23 SGK Ngữ văn 9

Gợi ý trả lời

a) Các sự kiện chính tạo nên cốt truyện

Câu chuyện được kể theo trình tự thời gian, gồm các sự kiện nối tiếp nhau:

1. Trong niên hiệu Tuyên Đức (đời Minh), vua thích trò chọi dế nên đặt ra lệ hằng năm bắt dân cống nạp dế; bọn quan lại nhân đó nhũng nhiễu, ép uổng dân lành.

2. Thành Danh — một người hiền lành, chất phác — bị cắt giữ chức lí trưởng, phải lo khoản dế nộp quan. Không tìm được dế, cũng không có tiền đền, anh bị đánh đập, khốn khổ, tuyệt vọng đến mức muốn tự tử.

3. Vợ Thành đi xem bói ở nhà một bà đồng gù, được bà cho một bức tranh chỉ chỗ. Theo bức tranh, Thành tìm và bắt được một con dế tốt, cả nhà mừng rỡ đặt nhiều hi vọng.

4. Đứa con trai nhỏ tò mò mở lồng, làm sổng khiến con dế chết. Quá sợ hãi, đứa bé nhảy xuống giếng; cứu lên thì thân xác chỉ còn thoi thóp, hồn như đã lìa (chết giả).

5. Giữa lúc tuyệt vọng, Thành bắt được một con dế nhỏ. Con dế bé nhỏ ấy lại chọi giỏi khác thường, thắng mọi con dế khác, thậm chí thắng cả gà.

6. Con dế được tiến lên vua, lập công lớn nên Thành được ban thưởng, trở nên giàu sang. Hơn một năm sau, đứa con trai tỉnh lại và kể rằng hồn mình đã hóa thành con dế nhỏ đá giỏi kia.

→ Cốt truyện xoay quanh con dế — vật nhỏ bé nhưng quyết định số phận thăng trầm của cả một gia đình, qua đó bộc lộ mâu thuẫn giữa thú vui xa xỉ của vua quan và nỗi thống khổ của người dân.

b) Nhận xét về không gian

Không gian trong truyện vừa mang tính hiện thực, vừa mang màu sắc kì ảo. Không gian hiện thực là làng quê nghèo, gia đình Thành Danh túng quẫn và chốn công đường; không gian kì ảo hiện ra qua việc bói toán của bà đồng và chi tiết hồn người hóa thành dế. Không gian còn được mở rộng từ chốn dân dã đến tận cung vua, làm nổi bật khoảng cách giữa hai thế giới: dân đen cùng khổ và bậc quyền quý ăn chơi.

c) Nhận xét về thời gian

Thời gian được kể theo trình tự tuyến tính (sự việc trước kể trước, sự việc sau kể sau), gắn với một mốc lịch sử cụ thể là niên hiệu Tuyên Đức nhà Minh. Toàn bộ câu chuyện diễn ra trong khoảng hơn một năm — từ khi Thành phải lo nộp dế cho đến khi con trai anh hồi tỉnh — tạo cảm giác chân thực như một chuyện có thật.

d) Nhận xét về nhân vật chính

Nhân vật chính là Thành Danh — một người dân lương thiện, hiền lành, nhẫn nhịn và bất lực. Anh là nạn nhân điển hình của chế độ cống nạp phi lí: số phận bấp bênh, khi lên voi khi xuống chó chỉ vì một con dế. Từ chỗ khốn cùng muốn chết đến chỗ giàu sang, tất cả đều không do sức mình mà do sự may rủi và yếu tố kì ảo. Qua nhân vật này, tác giả Bồ Tùng Linh vừa thể hiện niềm cảm thương đối với người dân nhỏ bé, vừa phê phán, tố cáo thói ăn chơi của vua chúa và sự tàn nhẫn, nhũng nhiễu của bọn quan lại.