Giải Bài 5 trang 25 SGK Ngữ văn 9

Gợi ý trả lời

a) Nghĩa của hai từ

- Cải biên: sửa đổi hoặc biên soạn lại một tác phẩm đã có (thường là tác phẩm nghệ thuật như bài hát, vở chèo, vở tuồng, điệu nhạc...) để tạo ra một bản mới phù hợp với yêu cầu, hoàn cảnh hoặc mục đích biểu diễn mới.
*Ví dụ:* cải biên một làn điệu dân ca, cải biên vở chèo cổ.

- Cải biến: thay đổi, biến đổi sự vật, hiện tượng làm cho nó khác hẳn so với trạng thái trước đó.
*Ví dụ:* cải biến điều kiện sống, cải biến cục diện.

Như vậy, *cải biên* nghiêng về việc sửa chữa, soạn lại một tác phẩm đã có sẵn; còn *cải biến* nghiêng về việc làm biến đổi, thay đổi một sự vật, tình thế nói chung.

b) Điều gì tạo nên sự khác nhau về nghĩa

Hai từ đều là từ Hán Việt, có chung yếu tố "cải" (nghĩa là *sửa đổi, thay đổi*). Sự khác nhau về nghĩa giữa chúng nằm ở yếu tố thứ hai:

- "biên" có nghĩa là *biên soạn, soạn thảo* → *cải biên* = sửa đổi, soạn lại (tác phẩm).
- "biến" có nghĩa là *biến đổi, thay đổi* → *cải biến* = làm cho biến đổi khác đi.

Chính sự khác nhau về nghĩa của hai yếu tố cấu tạo "biên" và "biến" (dù chỉ khác nhau một âm) đã tạo nên sự khác biệt về nghĩa giữa hai từ *cải biên* và *cải biến*.