Giải Bài 4 trang 36 SGK Ngữ văn 9

Gợi ý trả lời

Gợi ý cách làm: Đây là bài tập mở rộng, yêu cầu em tự tìm đọc 3 – 4 truyện truyền kì (hoặc truyện hiện đại có yếu tố kì ảo), rồi lập phiếu ghi chép theo các mục đã học ở Bài 1. Dưới đây là bài làm mẫu với 3 truyện, em có thể dựa vào đó để triển khai thành 3 – 4 truyện của riêng mình.

---

### a) Truyện *Chuyện chức phán sự đền Tản Viên* (trích *Truyền kì mạn lục* – Nguyễn Dữ)

- Cốt truyện: Ngô Tử Văn, một kẻ sĩ khảng khái, tức giận trước việc hồn ma tên tướng giặc họ Thôi tác oai tác quái nên đã châm lửa đốt đền. Tử Văn bị bắt xuống Minh ti xét xử, chàng đã dũng cảm vạch tội tên tướng giặc trước Diêm Vương, cuối cùng được minh oan và được tiến cử giữ chức phán sự đền Tản Viên.
- Nhân vật: Ngô Tử Văn (chính diện – cứng cỏi, ngay thẳng); hồn ma tướng giặc họ Thôi (phản diện – gian trá); Thổ công, Diêm Vương (nhân vật kì ảo).
- Không gian: Vừa là không gian trần thế (ngôi đền, làng quê) vừa là không gian kì ảo (âm phủ, Minh ti).
- Thời gian: Thời gian phiếm chỉ "cuối đời nhà Hồ", đan xen giữa cõi dương và cõi âm.
- Đặc điểm yếu tố kì ảo: Hồn ma, cuộc xử án dưới âm phủ, Thổ công hiện về, việc Tử Văn chết đi rồi sống lại và nhận chức phán sự.
- Chủ đề: Ca ngợi tinh thần khảng khái, cương trực, dám đấu tranh chống cái ác, trừ hại cho dân của kẻ sĩ; thể hiện niềm tin "ở hiền gặp lành", chính nghĩa thắng gian tà.
- Nhận xét nội dung, nghệ thuật: Truyện phản ánh hiện thực xã hội đương thời (nạn tham quan, kẻ ác lộng hành) qua lớp vỏ kì ảo. Nghệ thuật kể chuyện hấp dẫn, kịch tính; yếu tố kì ảo kết hợp với chi tiết hiện thực khiến câu chuyện vừa li kì vừa giàu ý nghĩa giáo huấn.

---

###

b) Truyện *Dế chọi* (trích *Liêu Trai chí dị* – Bồ Tùng Linh)

- Cốt truyện: Vì vua thích chơi trò chọi dế, gia đình Thành Danh lâm vào cảnh khốn cùng khi phải nộp dế. Con trai Thành vô ý làm chết con dế quý nên sợ hãi nhảy xuống giếng; hồn đứa bé hóa thành một con dế nhỏ nhưng chọi rất giỏi, nhờ đó cả nhà được đổi đời.
- Nhân vật: Thành Danh (người cha hiền lành, bất lực); đứa con trai; viên quan, nhà vua (đại diện cho tầng lớp thống trị).
- Không gian: Làng quê Trung Hoa thời phong kiến, chốn quan trường.
- Thời gian: Thời nhà Minh (thời gian phiếm chỉ trong truyện cổ).
- Đặc điểm yếu tố kì ảo: Linh hồn đứa trẻ hóa thân thành con dế nhỏ bé mà thiện chiến; chi tiết bà đồng bói toán chỉ chỗ bắt dế.
- Chủ đề: Phê phán, tố cáo chế độ phong kiến với những thú vui xa xỉ của vua chúa đã đẩy người dân vào thảm cảnh; cảm thương số phận con người bé nhỏ.
- Nhận xét nội dung, nghệ thuật: Giá trị hiện thực và nhân đạo sâu sắc. Yếu tố kì ảo (hóa thân thành dế) vừa tạo bất ngờ, vừa tô đậm bi kịch: con người phải biến thành con vật mới mong thoát khổ. Cốt truyện chặt chẽ, nhiều tình huống éo le, giàu sức tố cáo.

---

###

c) Truyện *Chuyện người nghĩa phụ ở Khoái Châu* (trích *Truyền kì mạn lục* – Nguyễn Dữ)

- Cốt truyện: Nàng Nhị Khanh là người vợ hiền thục, thủy chung, kết duyên với Phùng Trọng Quỳ. Khi chồng theo cha đi nhậm chức ở xa, ở nhà nàng bị người cô mưu toan ép gả cho người khác nhưng vẫn giữ trọn tiết nghĩa, tìm cách báo tin để chồng trở về. Về sau, Trọng Quỳ sa vào cờ bạc, đem nàng ra đánh cược và thua, gán nàng cho nhà buôn Đỗ Tam. Quá đau đớn, Nhị Khanh thắt cổ tự vẫn để giữ lòng trung trinh. Sau khi chết, nàng vẫn hiển linh báo mộng, khuyên nhủ và phù trợ cho chồng con.
- Nhân vật: Nhị Khanh (người phụ nữ đức hạnh, tiết nghĩa); Trọng Quỳ (người chồng ham mê cờ bạc); người cô, nhà buôn Đỗ Tam (những nhân vật gây nên bi kịch).
- Không gian: Vùng Khoái Châu và không gian kì ảo khi nàng hiển linh.
- Thời gian: Thời loạn lạc cuối đời Trần – đầu đời Hồ.
- Đặc điểm yếu tố kì ảo: Hồn người chết hiển linh báo mộng, trò chuyện với người sống.
- Chủ đề: Ca ngợi vẻ đẹp phẩm hạnh, lòng thủy chung, tiết nghĩa của người phụ nữ; đồng cảm với số phận bất hạnh của họ trong xã hội phong kiến.
- Nhận xét nội dung, nghệ thuật: Thể hiện tấm lòng nhân đạo của Nguyễn Dữ đối với người phụ nữ – đề tài gần gũi với *Chuyện người con gái Nam Xương*. Yếu tố kì ảo làm dịu bi kịch, gửi gắm niềm tin và sự trân trọng đối với con người đức hạnh.

---

Lưu ý khi làm bài: Em nên trình bày phần ghi chép dưới dạng bảng hoặc phiếu đọc sách cho rõ ràng, và phần "nhận xét" cần là ý kiến riêng của em (ấn tượng, bài học rút ra), tránh chép lại nguyên văn tài liệu.