Giải Câu 4 trang 23 SGK Ngữ văn 9

Gợi ý trả lời

a) Tính chất hiện thực của truyện được thể hiện qua những chi tiết, sự việc:

- Bối cảnh xã hội có thật: Truyện đặt vào đời Tuyên Đức nhà Minh, khi trong cung vua ưa chuộng trò chọi dế và hằng năm bắt dân gian phải tiến cống. Đây là một hiện thực lịch sử của chế độ phong kiến Trung Hoa.

- Tệ nạn quan lại nhũng nhiễu dân: Vì thói ăn chơi của vua mà bọn quan lại các cấp lợi dụng, ép dân nộp dế. Chức lí trưởng trở thành gánh nặng, ai bị cắt cử thì nhà tan cửa nát — phản ánh guồng máy cai trị đè nén người dân thấp cổ bé họng.

- Số phận bi thảm của gia đình Thành Danh: Thành là người thật thà, không xoay xở được nên bị cắt giữ chức lí chính, không nộp đủ dế thì bị đánh đập đến "máu me đầm đìa", tài sản khánh kiệt, đau đớn đến mức muốn tự tử. Đây là chi tiết hiện thực về nỗi khổ của người lương thiện dưới ách áp bức.

- Cái chết của đứa con: Đứa con nhỏ vì lỡ làm sổng, làm chết con dế quý, quá sợ hãi mà nhảy xuống giếng. Chi tiết này tố cáo sức ép khủng khiếp mà một trò chơi vô bổ của vua chúa đổ lên đầu cả một gia đình, đẩy con người đến bước đường cùng.

- Sự đảo lộn giá trị: Cả gia đình, cả sinh mạng con người phải phụ thuộc vào một con dế bé nhỏ; rồi cũng nhờ con dế mà Thành được thưởng, trở nên giàu sang, quan trên được thăng chức. Đây là hiện thực chua chát: mạng người, công danh, phú quý đều bị định đoạt một cách phi lí.

b) Suy nghĩ về thái độ của tác giả:

- Niềm cảm thương sâu sắc đối với người dân lương thiện bị áp bức: tác giả miêu tả tỉ mỉ, thấm thía nỗi khốn cùng của gia đình Thành Danh bằng giọng văn xót xa, khiến người đọc đồng cảm.

- Thái độ phê phán, tố cáo mạnh mẽ chế độ phong kiến thối nát: từ thói ăn chơi vô độ của vua chúa đến sự tham lam, tàn nhẫn của tầng lớp quan lại. Một trò tiêu khiển tầm thường lại có thể gây nên bao tai họa cho dân lành.

- Giọng điệu mỉa mai, châm biếm ở phần kết: việc cả nhà đổi đời nhờ một con dế, quan lại thăng tiến nhờ "khéo nuôi dế", cho thấy sự bất công và phi lí của xã hội — công danh phú quý không dựa trên tài đức mà dựa vào những điều lố bịch, ngẫu nhiên.

- Qua đó, Bồ Tùng Linh mượn chuyện kì ảo (hồn người hóa dế) để nói chuyện đời thực, thể hiện tấm lòng nhân đạo và tinh thần hiện thực sâu sắc, vừa thương dân vừa lên án chế độ bất công.